1. ADANA / KADYRLY A?ZINDAN BAZI SÖZCÜKLER:

Bahraç :Ayran ya su konulan kap
Ölük : Ölmü?
Kapsalyk,kaspalyk,gaspalyk : Bahçe kapysy (Gaspaly?y aç da içeri girsinler)
Firez : Tarlada kalan ekin sapy.
Dikeç : Kazyk
Bük : Çaly ve diken toplulu?u.
Pür : Çam yapra?y
Çot : Üstü kesilmi? a?aç bedeni.
Gamalak-Kamalak: Çam kabu?u gövdesinden soyuldu?unda, gövde ile kabuk arasynda bulunan yumu?ak kysym.
Firik : Olgunla?maya yakyn, olgunla?mamy? erik,ça?la gibi meyve, bu?day ve mysyr
Göbelek : Mantar
Avarlyk : Ailenin ihtiyacy için, evin bahçesine ekilen sebze.
Ayyn Puhary(ayan por): Eyyam-y Buhar, A?ustos ayynda çöken buharly hava
Siyek : Saçak.
Cyrlavuk, cyrnavuk : A?ustos böce?i.
Tomus : Temmuz ayy
?ykyrdym gibi : Bütün dallardaki meyveler olgunla?yr, çok fazla.
Gölük : Yük ta?yyan at, beygir.
To?ga : Sycak veya so?uk olarak içilebilen, ayran ve dövme ile yapylan bir çorba çe?idi.
pilavlyk : Çocuk oyunlarynda etkisi olmayan ki?i, küçük çocuklar.
demlik : tamamen ( Benle demlik mi konu?mayacaksn)
syna, sinam : Deneme.
Yörep: Yoku?
Anariye : Geri( Anariye anariye gel bakalym)
Bocit : Sürahi
Pe?kir : Havlu
Dirgen : Tyrmyk
Çapyt,çabut : Kuma? Parçasy,bez
Bayak : Biraz öne, az önce ( Bayak gelseydin görü?ürdün)
Kele : Belirtme Syfaty Olarak Kullanylyr (Kele Bacym Bak Hele Gibi......)
Tummak : (suya)Dalmak
Gaçyl : Yol Açylmasyny Ystemek ( Kenara gaçylyn)
Helke : Kova
Gyska : küçük so?an
Celfin: Genç tavuk
Endeni:Endeni sözcü?ü onu anlamynda kullanylmaktadyr. Örnek:Ende örtüyü getir,masanyn üzerine ört. (2.e uzatylyr)
Cücük :civciv anlamynda kullanylyr.
Bulamaç: Ni?asta, su ve ?eker ile yapylan besleyici çorba.
Seyirtmek, se?irtmek :Ko?mak anlamynda kullanylyr. Örnek:Çocuk ?urdan biraz önce seyirtti.
Cardyn:Yri fare
Yayyyk:Bazen tek y ile de söylendi?i olur.Ayran yapmak için kullanylan küp ?eklindeki tahta veya deri kutu. Örnek:Dün ak?am yemekte yayyyk ayrany içtim.
Zaar:Zahir sözcü?ünden gelmektedir.Belki anlamynda kullanylyr. Örnek:Zaar sizin çocuk yaryn gelir.
Bakale:Bakale sözcü?ü bakmak anlamynda kullanylyr. Örnek:Bakale buraya gel bi!
Yumu?:Yumu? sözcü?ü i? buyurmak anlamynda kullanylyr. Örnek:Babamda habire bana yumu? buyuruyor.
Balym:Bu sözcük bakalym anlamynda kullanylyr. Örnek:Gel balym nereye gidiyorsun. (a uzun okunur)
Cyncyk:Cyncyk sözcü?ü cam anlamynda kullanylyr. Örnek:Çocuk tüm cyncyklary kyrdy.
Tez:Bu sözcük yöremde çabuk anlamynda kullanylmaktadyr.
Musta?ak:Bu sözcük yöremde layik anlamynda kullanylyr. Örnek:Musta?akyny sonunda buldun i?te.
Elcek: oyuncu bilye
Gülle : bilye
yalak: çukur yer
angara : siyah-beyaz renkte olan tavuk
halbur: bu?day elenen elek.
sarat :seyrek elek.
urupla: bu?day ölçmede kullanlan en küçük kap.
çelik: bu?day ölçmede kullanylan yakla?yk 10 kg bu?day ölçen tahtadan yapylmy? kap.
gyrat:yakla?yk 22 kg bu?daya verilen ad.
bibi: hala
çitil : küçük helke, kap
çoku?mak: toplanmak, kalabalyk olmak( Bi adam görünce hemen çoku?tunuz)
me?e: eralty( e uzun okunur)
manca: domates salatasy
byldyr: geçen yyl
çullanmak : üzerine çökmek (Baktym ki adamyn üzerine hepsi çullanmy?)
culuk : hindi
depitmek : aya?y ile yitmek
depik : tekme
zumzuk :yumruk
dellenmek: sinirlenmek (Sen dellendin mi mustafa abi.Dellendirmeyib beni.)
süven : tarlanyn kenarlaryna çakylan düzgünce a?aç
gabala : ölçüsüz, tartysyz alynan i?, e?ya ( ?u domateslere gabala 3 bin vereyim)
gici?mek : ka?ynmak( Syrtym gici?iyor baksana bir)
herslenmek : kyzmak ( Ya bu kadar herslenmene gerek yok aslynda)
katyk : ayran
mahana : bahane (Ölüm gelirse hepsi mahana i?te)
malamat: rezalet, rezillik ( Malamat olduk millete)
se?en : ka?yk madeninden yapylmy? kap ( Se?ene çorba koysana)
?aplak : tokat
çimmek : yykanmak
dulda : güne? ve rüzgardan korunacak yer (?öyle duldaya geçelim rüzgar sert esiyor)
cemkirmek, çemkirmek : büyüklerine kar?y saygysyz davrany?larda bulunmak, söz söylemek.
öykünmek, ökünmek : Yapty?y hareketin aynysyny yapmak.(A?zyma ökünme dedim sana)
ekke?: ukala, çok bilmi? ( ?u Ahmet de çok ekke?)
devlisi gün: sonraki gün
süngüç: ba? parmak ile i?aret parma?y arasyndaki uzunluk
davy? . söylenti
zyypmak, zyypynmak : yüksek bir yerden kaymak
zarpadanak, carpadanak: aniden
yekinmek : kalkmak (nereye yekindin böyle)
cebelle?mek : tarty?mak, birisiyle u?ra?mak (Ya ben kendi canymla cebelle?iyorum)
pysmak, pusmak : saklanmak
pimpirikli : evhamly
çingil : omuz
hombil, hombili : syrt
zibil :gübre, hayvan arty?y
soyka . ölen kimsenin elbisesi
acar, acer : yeni
covsytmak : duyurmak
vyrtzyrt: ani olarak, zamansyz
iliksiz : argoda sevgi hitaby (Yliksiz ho?una gider de?il mi?)
omisilli : iyi, güzel, ho? ( Omisilli a?aç ne hale gelmi?)
pystanpatyr : saklambaç oyunu
hapahap olmak : aniden kar?yla?mak
yumu? u?a?y : bir kimsenin her dedi?ini yapan ( Sen yumu? u?a?y olmu?sun)
tinkitmek :sektirmek, yerinden oynatmak( Seni tinkitirim buralardan)
dykylmak :girmek
ninemeli : neme lazym
çarkyt : eskimi?, hurda haline gelmi? ( Araba çarkyt olmu?)
vyykyrmak : feryat etmek
cylky çykmak : özelli?i bozulmak
gu?anmak: giyinmek ( Dü?üne gidece?iz ?öyle bir güzel gu?analym)
teleme: keçi sütüne incirin koza?ynyn sütünü damlatarak yapylan tady güzel yiyecek
ede: karde?
agam : karde?im
küncü : susam
cykyl : bozuk para ( Bu cykyl paralary ne yapacaksyn)
cykyl,cakyl : küçük ta? parçalary( Buraya kim cakyl dükün dedi)
pinnik : kümes
pyrty: elbise
kürrük : minik tay
fol : tavu?un yumurtlamasy için byrakylan yumurta
folluk : tavu?un yumurtlady?y yer
goz : ceviz
galli : sincap
cazzytcuzzut: tahteravalli
erinmek : bir i?i yapmak istememek ( Ders çaly?aca?ym ama eriniyorum)
süzek :süzgeç
kilden : su ka?yk madeninden yapylmy? küçük tas.( Kildenle bana bir su versene)
le?en :Yçinde çama?yr yykanylan yayvan ve çukur kap.
sini : tepsi üfelemek: ovalamak
gallep: güvercin
hymbyl: myzmyz, i?i yava? yapan kimse
sedir : divan
sehen : tabak
ili?kir : et sucu?u
kerti? :kertenkele
taman: hani (örnek:Bize gelecektin taman, neden gelmedin?)
kepmek :çökmek (Ev adamyn üzerine kepmi?.) ( ölen ki?i içinde söylenir.Örne?in; Adam dün kepmi? gördün mü?)

2. AKSARAY AĞZINDAN BAZI SÖZ DERLEMELERİ

Ayak-edik
Terlik-şibidik
Elbise-astap
Şapka-takka
Salon-dıştam, dışdam
Şişman-tuluk
Mutfak-aşevi
Eşarp-çalık
Tencere-guşane
Gömlek-işlik
Kemer-kayış
Merdiven-sekmeç
Mavi-cengari
Çingene-cingan
Anne-aba
Hindi-mısırga
Civciv-bülüç
Örümcek-ümbe
Pencere-baca
Eldiven-elcek
Bardak-billar
Peynir-pümbür
Kaymak-heleme
Yara-kayse
Şalvar bağı-uçkur
Kuş lastiği-serim
Kız ceketi-salta
Erkek ceketi-sakau
Sahur-irlik
Sopa-deynek
Eşek yavrusu-kırı
İri koyun-sağmalı
Köpek yavrusu-palli
İnsanın arkasından gelen kuzu-gedek
Tarla faresi-gelenge
Küçük kavun-hırtlak
İri fare-avırtlak
Duvar-hayat
Çatı-dam
Büyük-holistirik
Pazartesi-isnayn
Salı-aralık
Mendil-çevre
Patik-çetile
Büyük tabak-gavsara
Oyuncu bilye-eldelik
Motorsiklet-çıtırlı
Domates fidanı-sitil
Duvar yastığı-haba yastık
Köpek yemliği-yalak
Ayçiçeği-günaşık
Fermuar-cırcırı
Sürahi-mişraba, süla
Lamba-çıra
Şalvar-çintiyan
Mayalı-bazlak
Erkek donu-çarşır
Atlet-göynek
Havlu-pişkir
Atkı-boyunbağı
Ekşi-tuturuk
Küçük soğan-fıska
Cam-cinca
Bisiklet-velespit
Etek-enter
Mont-gocuk
Misket-bilya
Makara-bekere
Makas-sındı
Leğen-ilençe
Baca-buhari
Tahteravalli-cıngırımıstık
Ovalamak-öcelemek
Çuvaldız-tuluk iğnesi
Dantel-tentene
Tüy-cuva
Balta-nacak
Hızlı-carı
Kamlumbağa-tosgaba

3. AV?AR TÜRKMENLERYNDEN DERLENEN BAZI SÖZLER
AV?AR TÜRKMENLERYNDE KULLANILAN KELYMELER
…den a?ry :
…e dek :
-A-
aba : Anne, abla, yenge anlamlaryna gelecek ?ekilde kullanylmaktadyr.
ablak (surat) : Toplu, geni? ve yuvarlak.
Acas : Haber
acer : Taze, yeni, kullanylmamy?.
agga : Baba
a? : ak, bakymly, kutsal, düzenli, gösteri?li.; a. don : Yçeriye giyilen giysi.; a. ya?lyk : Boyuna takylan ipek mendil.
a?a : Baba. Zengin, malyny fakire da?ytabilen.
a?açdan at : Salaca, tabut.
a?al : Ahyr, a?yl.
a?ca : Akça, beyaza çalan renkte.
a?elmi? : E?ilmi?.
a?er : E?er, ?ayet, yoksa.
a?irtmen : E?itmen.
a?ler : E?lendirir, avutur.(e?lendirir)
A?mak :
a?na : Anla.
a?rince : Kyra?y, so?uk.
â?ri?me : Toplanylarak çykylyp yapylan i? ve e?lence.
a??am : ak?am
A?u : Zehir
ahycy : Akacak.
ak?amyn çal ga?y?ynda : Karanly?yn kendini gösterdi?i any ifade eden bir tamlama.
al : 1. Kyrmyzy. 2. Kyrmyzy renkli at veya at donu (rengi).
ala be?ikli : Küçük çocuklu, be?ikte çocu?u olan.
Alayy : Hepsi, tamamy, di?erleri
alyk : Almy?.
allym : Alyrym, alayym.
Alma :
Almancy : Almaya'ya çaly?maya gidenler için kullanylylyr.
alvardy : Kafiye kelimesi.
amanat : Emanet.
anas'sossa : Annesi olsa.
Anca :
anyyyñ : Anneyin.
anny yere ba?y güne : Alny topra?a, ba?y güne?e.
annyndan : Alnyndan
an'olamam : Anne olamam.
arada gal- :Sahipsiz ve kimsesiz kal-.
ardynda?a : Ardyndaki
are gitmek : bo?a gitmek, telef olmak
Ark :
Artyk : bundan sonra, bir daha
Arzuman :
asbab : Elbise, giysi.
asi?i : Eksi?i, noksany.
assyñ: Alsyn
a?at : Fazla, büyük.
a?dyyydym : Açmy? idim
a?erme : Hamile kadynlaryn bir yiyece?i cany çekmesi, istemesi. Hamile kadynlarda ceninin ba?ynyn tüylenmesi.
a?yh : A?yk kemi?iyle oynana bir tür oyun.
a?yt : Uzak, gözün göremedi?i yer.
a??yh : A?yk.
atlas: De?erli kuma?. Yorgana çekilen kuma?.
ayakly : Kadynlaryn ba?laryna taktyklary 5-6 parçaly altyn süs.
ayar gezme : 1. Vah?ice gezme, sa?a sola saldyracak gibi gezme. 2. Düzgün tertipli gezme.
Ayryksy : yabancy gibi durmak, toplum içine kary?mamak
Yüzünü azdyrmak : Kyzdy?yny belirtmek, azgyn surat.
Azdyrmak : Kaybolmasyny sa?lamak, kaybetmek
azer : Anzer yaylasy baly.
azzyk : Yemek, yiyecek.
-B-
bâ (bâe, ba?) : bey.
Babal : vebal
babeyiñ : Babayyn, babanyn
bacylyh : 1. Bacylyk, kyz karde?. 2. Ayry anne babadan olmasyna kar?ylyk bacy karde? alakasy kurulan kyz veya kadyn. 3. Anne veya babasy ayry olan kyz karde?. Üvey kyz karde?.
bacys'sossa : Bacysy olsa.
ba?yr : Sine, dö?, gö?üs.
bahycy : Bakycy. Bakacak, hizmetini görecek, ihtiyacyny giderecek.
bakmañ : Bakmayyn.
bâlama : Ba?lama, saz.
Balkymak : yyldyrym çakmak, ?im?ek dü?mek, parylty.
Bar (..lanmak) : di?in sararmasy,
barhana :1. Toplanma yeri. 2. Ev e?yasy. 3. Küçük kervan, aile fertleri. 4. Göçebelerin çadyr e?yasy, kervanyn konak yerinde toplanan e?yasy.
barna?a : parma?a
Ba?a kakmak :
Aya?y yalyn, ba?y kabak : Peri?an ve acy içinde olanlar için söylenir.
ba?ly : taze, yeni, ilk.
ba?ly : Yapylmakta olan, ba?lanmy?.
batgyn : Batmy?.
Bay : zengin
Bayak : biraz önce, demin
bayrahdar : Dü?ünlerde bayra?y ta?yyan.
Baz : bir cins ku?
bebâñ : Bebe?in, çocu?un.
beder beder : Nokta nokta.
Bek :
Beklik :
belik: Saç örgüsü.
Bellemek :
Beñ : Ben, tende bulunan leke, i?aret, iz.
beni?i : Benimki
beñz : Yüz rengi, beniz.
berk : Pek, syky, çok.
Berkitmek : sa?lamla?tyrmak
besleme : 1. Kimsesiz kalan birisinin hayyr için ba?kalarynca büyütülmesine verilen ad. 2. Beceriksiz, zayyf, eli i?e yaky?mayan.
be?lik : Be?i bir yerde altyn.
Byldyr : geçen yyl
bibi : Babanyn kyz karde?i.
biçici : Biçecek.
bila?ine : Bile?ine.
bilat : Bilet
bilince?az : Bildi?inde
Bili?mek :
billim : Bilirim.
bilme miyim : Bilmez miyil
birem birem : Birer birer.
birke : bir kere, bir defaya mahsus.
birken : Birkere, bir defa, bir kez.
bi?e : Bir?ey.
bitirrim : Bitiririm. Kyz isteyip almak.
boduk: yavru (Deve yavrusu)
bomuz bomuz : Bön bön, suraty asyk biçimde.
bor : Tarla. Güz sürümü yapylmy? tarla
Boran :
bosdan : Kavun, karpuz, kabak cinsi.
boya?ynda : 1. Renginde, 2. Boyu-uzunlu?unda.
Boydan :
boyun bükük : Boynunu bükmü?.
Boz pusaryk :
Bozulamak : Erkeklerin a?lamasyna verilen ad.
bölgü böl- : Payla?mak, bölü?mek, (Miras) payla?ymy yapmak.
Börk :
böyliyem : Böyleyim.
bre : Seslenme ünlemi, nida "Bre".
bucak : kyyy, kenar, sulu düzlük.
Bun : keder, tasa
Bundan keri :
burçak: Tane
burma : Burma ady verilen bilerzik. Altyn bilerzik.
buyurcu : Davet eden, elçi.
Buyurmak :
buzlar : Buz tutar, donar.
-C-
cahal : Genç, tecrubesiz, cahil.
camyz bodu?u : Camyz yavrusu.
cany candan : Cany gönülden, samimiyetle.
car : Yardym - imdat istemek, i?aret etmek.
Cavlak :
Cere :
Cerek :
Ceren :
Cyda :
cy?yl cy?yl : ses taklidi.
cylga : Ynce dal, dar yol, patika.
Cyryk
Cilis : iyice, tamamen (Bu da cilis ?ymardy)
cirit : at üstünde, deyneklerle oynanan bir oyun.
Civanmert
Coruk : ince, uzun ?ey
cuvara : Sigara
ça?al : 1. Ça?yldayarak akma (Ses taklidi). 2. Çakyl
ça?ar-: Ça?yrmak, seslenmek.
çahy?ah : Çaky?alym. Kar?yla?alym.
çalyk : Çalmy?, kama?tyrmy?.
çan daktyr-: Nazardan korunmak için ve hayvanlaryn ürkmemesi için çan takmak, taktyrmak..
çapar : Cesur, yürekli, atak.
Çapul : ya?ma, talan
çardah : Gölgelik, kamalye.
çaryk: Ayakkaby niyetine yünden veya deriden yapylma giyecek.
Çarkyt : yamuk, her tarafy dökülmü?, kaymy?
çatal : çift, iki, ikili, iki misli
çatal yanny?y : Çatal yayyk. Yo?urttan ya? çykarmaya yarayan araç.
çatma : Duvarlary a?aç gövdesinden birbirine takylarak ve çivisiz olarak yapylan yayla evi.
çela?anen : Çelenk ile
çemrek : Kol veya aya?y örten elbisenin bir miktar katlanarak çekilmesi.
Çenele?mek : a?yz kavgasy yapmak
çerbe?ik : Kary?yk, ne olaca?y belli olmayan. (Mevsim ile ilgili)
çerçi : Gezgin satycy. Genellikle takas yoluyla, köylerde incik boncuk satan gezgin satycy.
çerdek : Çardak, kamalye.
çevirme : Avlu çiti. Etrafy çitle çevrilmi? küçük bahçe.
çezmiye : Çözmeye.
çy?ry?mañ : A?la?mayyn, yüksek sesle ba?yry?mayyn.
çyhartsyn : Çykartsyn. Gelin olarak baba evinden koca evine göndersin.
çyhyn : Çykyn, bohça.
çiçe?anen : Çiçek ile.
çifte : Yki mermi alan tüfek.
Çimmek : yykanmak
çot : Kötürüm, felç, hareketsiz.
çufa : Çuha.
çuhuya : bkz. Çuha.
çulfa : 1. Dokumacy. 2. Ypten dokunan kuma?.
-D-
daba?(a): Tabak(a)
da?me : De?me, dokunma, ili?me, kary?ma.
Da?nemek : Bakmak
dahycy : Takacak.
dahym : Takym. Elbise takymy.
dakym : Takym elbise.
Dalamak (Köpek)
dar vakyt : Ak?am olurken.
daryl- : Küsmek, azarlamak.
dayanycyñ : Dayanacaksyn.
daylak : Di?i deve, deve yavrusu, at e?ek yavrusu, iki ya?ynda hayvan, boynunda tüy olmayan pehlivan deve.
dayra : Daire.
Debayak : hemen ?imdi, az önce
de?al : De?il
de?incez : de?di?i anda.
de?irmenlik : Un ya da bulgur yapylacak olan bu?day.
de?na?ini : Deyne?ini, dayana?yny.
Dekli : yerli yerinde, sa?lam. Dekli vurmak (sa?lam, yerine vurmak)
delâanli : Delikanly.
dem : Keyif, karar, vakit, e?lence, olgunluk.
demeñ : Söylemeyin, haber vermeyin.
dépdi : Tepti.
desde : Tahylgillerin biçildikten sonra bir yere byrakylan öbe?i.
desden : Destan
de?iri de?iri gitmek : Dilenerek gitmek.
de?irici : Dilenci
devre : Yanly?, ba?ka türlü.
deyhacyk : Daha orada i?te.
deyik : Demi? .
déyi?in : Deyince, söyleyince, dedi?i zaman.
dezze : Teyze, annenin kyz karde?i.
dy?rak : Güzel, düzgün, ?yk giyim.
Dykylmak : içeri girmek
dy?lyh : Rahat, huzur, ne?e, iç ferahly?y.
diba?: bkz. dibek
dibek: Tunç ya da tahtadan yapylmy? özellikle, kahve dö?ülmesi için kullanylan havan.
dik-: Yükseltmek, yapmak.
dikme : Fidan, çubuk.
dil : ?iir, a?yt.
dilli : ?iir söyleyebilen.
Dinelmek : Aya?a kalkmak
dinislam : Müslümanlar. Dini Yslam olanlar.
dipsiz guyu : Mezar, kabir, kara toprak.
Dizikmek : Diz çökmek
dizim dizim dizlemek : Dizlerine vura vura a?lamak.
dizin dizin : Ymekleyerek.
dizlek çany : Eke develerin dizine ba?lanan çan.
dodah yyly?- : Tebessüm etmek.
dolama: Entari, eteklik.
Dolukmak : Gözleri ya?la dolmak, a?lamakly olmak
domdura : Tambura, Dombra (?).
Domur
Don
don : 1. Elbise. 2. Da?laryn elbisesi olarak ot. 3. At rengi.
doru : Doru at, at rengi.
dökülgen : Hayvanlaryn toplandy?y yer.
döla?ande : Düzlü?ünde.
dölek: Engebesiz arazi, düz yer.
Döle?mek : Yayylmak, da?ylmak. (yeni uykuya döle?ti)
dö??a?ini : Dö?e?ini.
dö?ü galemli : Okur yazarlar için kullanylan bir deyim.
Dulda / duldalyk : Ruzgardan ve so?uktan korunmu? yer.
dulu?u : ?akaklardaki saç, zülüf. Yüzün kulaktan yana alt tarafy.
Durmak
duzlar : Hayvanlara tuz yalatylmasy.
dü?ur: Kyz bakmaya veya istemeye giden.
Dü?et yada dü?üt : 1. Ölüm hadisesinin oldu?u yer 2. Bu yerde ta? yy?ylarak mezar süsü verilen yer.
dü?ük : Dü?mü?.
düyna : Dünya
düzle-: düzeltmek, toplamak.
-E-
ebe : Babaanne veya anneanne.
ecik : birazcyk, az dan az.
ede : Baba, ya?ly ki?iler.
edik : Köylü çizmesi, patik, çocuk ayakkabysy, mest, yünden örülü çok kysa konçlu çorap, papuç, terlik, ayakkaby.
efelek : Ses takliti kafiye kelimesi.
efker : Efkar, sykynty.
e?ar : Eyer. Atlara vurulan binitlik.
E?in (Omuz)
E?lenmek : Durmak, beklemek
e?sik: Kadynlar için kullanylyr. Eksik etek gibi.
ehali : Ahali , halk.
Ekmek tuz hakky için
el : 1.Yerle?im yeri, 2. Ynsan, ahali, 3. Yabancy.
elan : Ylan, duyuru.
elden ayryhsy : Ba?kalaryndan, aly?ylmy? olandan farkly.
Elekçi : Orospu
elet : Ula?tyrmak, yeti?tirmek.
élet: bkz. elet.
eli gula?ynda yat-: Yary uykulu yary uyanyk yatmak, tilki uykusuna dalmak anlamyna kullanylmaktadyr
ellahalem : Allah bilir anlamyna söz. Allahülalem.
Elleham : herhalde, galiba
ellik : Biçim i?lerinde kullanylan aletlerin avuç içlerinde veya elde tahribat yapmamasy için kullanylan e?ya.
emekdar : Emektar, uzun süre birlikte ya?anylan e?, arkada?.
Emmi
eñer : E?er.
engin : Alçak, basyk yer.
enik : Ynmi?.
enni : Enli, geni?.
erda? : Arkada?.
Erden : erken, sabah erkenden
Eringeç : i? yapmaya yüzü olmayan, i?i yava?tan alan
Erinmek : i? yapmaktan gocunmak
esger : Asker
Esrimek : sarho? olmak, kendinden geçmek
e? : Karde?, ayny anne babadan olan.
e?giye : E?kiya.
e?iciyik : E?ece?iz.
etlik : Ky?yn kesilmek üzere beslenen, pastyrma, sucuk, kavurma gibi ürünler için beslenen semiz hayvan.
evde?â : Evdeki.
Evra?aç
Evran
éy : Yyi
-F-
fanyl fanyl : Ses taklidi.
faryl faryl : Ses taklidi.
Farymak
filcan : Fincan. Kahve barda?y.
firik : Olgunla?maya ba?layan tahyl.
fisdon : 1. Kadynlaryn giydi?i uzun etekli ve kollu elbise. 2. Entarinin altyndan dizkapa-?yndan bele kadar çekilen pijama.
fur- : Vurmak.
fuston : bkz. fisdon.
-G-
gabar gabar : Kabaryk kabaryk olmu?. ?i?mi?.
gabyd : Kaput.
gaçah : Kanun kaça?y, kaçak.
gada : dert, bela, sykynty, keder.
gadasyn aldy?ym : Derdini aldy?ym.
ga?al ga?al : ses taklidi.
ga?ny : Ka?ny. Öküz veya camyz arabasy.
ga?nym oklar : Ka?nymy kullanyma hazyrlar anlamyna.
gahviye : Kahveye, Kahvehaneye.
gallemis ya?y : Kolonya?y ve güzel koku.
Ganim : doyumluk, (yüzüne bir ganim bakylmaz)
ganny : Kanly.
gapyt : Kaput
garaly bayram : Yasly bayram. Yas süresi içerisinde gelen bayram.
garamy? : Karamyk bitkisi. Küçük, kara yemi?leri olan yabani meyva.
garatdym : Kararttym, morarttym, darbe neticesinde vücudun bir tarafynyn çürütülmesi.
garer : Karar, sonuç.
gargy : 1. Kamy?, bataklyk kamy?y. 2. Avcylaryn barut, saçma ve kapsül koyduklary üç gözlü teneke ya da a?aç kap. Kamy?tan yapylan ucu demir bir silah.
garip suyu:Gurbette ölenlere, cenazenin yykanmasy için hazyrlanan su.
gasat : Kysym, bölüm, kez, sefer.
gasdine : Kastine. Kast etmesine.
gasyya : Hayvanlaryn yem yedikleri musura.
Gaspian : mahsustan, yalancyktan
gassyñ : Kalsyn
gavyr : 1. Kafir, dini olmayan. 2. Hristiyan
gavy?- : Kavu?mak.
gayda : Düzen, uyak, sözün geli?i.
gayyt : Dü?ün için alynan e?ya, alet, giysi.
gaza : Yl, ilçe, kasaba merkezi.
gazâ : Kaza?y.
gazi : Gazi altyny. Üzerinde Atatürk'ün kafa portresi yerle?tirilen Cumhuriyet altyny.
gedicin : Gideceksin.
Gedik
gedik : Gitmi?, gitti.
geggo : Sako, Kalyn kuma? veya yünden yapylmy? kolsuz giyecek.
geleñidi : Gele idin.
gelik : Gelmi?
gelince?az : Geldi?inde.
gelinçi : Gelini o?lan evine götürmek için kyz evine gelen topluluk.
Gerinmek
get-: Gitmek.
géy- : giymek.
gezeâ (geze?i) : Mesire yeri, e?lenme yeri.
gyç : Kyç, ayak.
gyr : Kyr renk. Kyr renkli at. Bir at donu.
gyran : Salgyn hastalyk.
gyrcy : Sert ve küçük kar.
gyrylmañ : Kyrylmayyn, gücenmeyin, sözümden incinmeyin.
gyriz :Kyriz
Gyrklary yediye kat- : Erenleri imdada ça?yrma anlamyna deyim.
gyrma : Tek tüfek. Ortadan ayrylarak doldurulan av tüfe?i.
gysyr : Kysyr. etlik hayvan.
gysyrak : Kysrak
gyyak : Düzgün, bakymly, gösteri?li.
gyyyyorlar : Kyyyyorlar. Eziyet ediyorlar.
gyylar : Kayar, yönelir.
gyzyñ : Kyzyny
gilis : hatyrladykça, andykça, göz önüne geldikçe.
girgin maya : ?ubat ayynda azan erkek deve.
gi?i : Ki?i, er, koca.
gitdiñidi : Gitmi? idin.
go?nüm : Gönlüm.
goley : Kolay.
gollar : Korlar, byrakyrlar.
goluñuza dü?düm : Merhametinize kaldym, elinize dü?düm, size sy?ynyyorum.
gonalga : Konaklayacak, mola verilecek yer.
goñ?u : Kom?u.
gonu : Tanydyk.
gop- : Ko?mak.
goridor : Koridor.gorseñ: Görsen
goya?ynda : Da? kenarlaryndaki düzlük yerde. 2. Da? yamaçlarynda çukurda kalan düzlükte.
goygun : 1. Davulun gürültülü ve hyzly dövülmesi. 2. Yo?un, katy.
goyrulmu? : 1. Serbest byrakylmy?, azat edilmi?. 2. Ypinden bo?anarak kaçmy?.
goyuklar : Koymu?lar.
göcek : Bir kary? boyunda büyümü? ekin.
göç günü : Yaylaya çyky? ve ini?in ba?lady?y gün.
Gö?
gö? : gök, mavi, maviye çalan, gümü? rengi .gökçe : Nazar boncu?u.
Gö?ermek : a?açlaryn filiz vermesi, tomurcuk çykmasy
Gö?nünden : aklyndan geçirdi?i, planlady?y
Gökçe
gölek : Su birikintisi, göl.gönen- : Donan-, süslen-.
göres- : Özlemek, görmeyi arzulamak.
görsediyim : Göstereyim.
gövel ördek : Ye?ilba? Ördek.
gözlüyoh : gözlüyoruz, bekliyoruz, göz ile takip ediyoruz.
gözü ganny : Gözü kanly, bebek, küçük.
gözü söbe: Gözü iri büyük.
Guburlar kusasyn
guccük : Küçük.
gudümsüz : U?ursuz, bereketsiz.
guggu : Guguk ku?u.
gula?y küpeli : Yeni gelin veya evlenecek ça?a gelmi? kyz için kullanylyr.
gulâmynan : Kula?ym ile.
gula? : Kulaç. Kollaryn bir parmaktan bir parma?a kadarki açylmy? kysmy.
gulunç (gulu?): 1. Kürek kemikleri arasy. 2. a?ry, yel.
gulümüñ : Gülümün.
gur : Kurmak, ayarlamak.
gur?ak : Ku?ak. Bele ba?lanan örme ku?uk.
guru yere geldi dizim : Kimsesiz ve yardymcysyz kalmak anlamyna kullanylan bir söz.
gurul : Kurulu, hazyrlanmy?.
gu? gondurmak : 1. Çok maharetli naky?çy olmak. 2. Dokumalara ku? deseni i?leyebilmek.
gu?â : Ku?a?a. Bele takylan ku?a?a.
gu?a?yny gu?at-: 1. Ku?a?yny özenerek takmak. 2. Gelin gidenlerin beline takylan ku?ak.
guzlar : Kuzular, do?urur.
güccük : bkz. gucçük
güççük : bkz. gucçük
güd- : Hayvan otlatmak, sürmek.
güdük : kysa ceket.
Gü?üm :
güle? : Güre?.
gülgülü : Gül gibi renkli, gül renkli.
gülük : Gülmü?.
Güman :
gümanly : Umut ta?yyan. Ynançly.
güzlük : Hayvanlaryn ky?yn baryndyryldy?y yer.
-H-
h' : A?ytlaryn söyleni?inde kelime ba?larynda çykarylan ses.
haba : Siyah yünden dokunmu?, önü kaytanly, cepkenimsi kysa erkek ceketi.
habe (ha?be-hâbe) : Yük ta?ymak için örülen dokuma.
ha'bre gel eyle-: Durma gel diye i?aret etmek. Haberdar eylemek.
Hacat : araç-gereç
hah : Hak. Kazanç.
haleye çyhycy : Halaya çykmak, davul zurna e?li?inde oyun oynamaya çykmak.
hany : Hani.
haraba : Harabe, yykyk, viran.
haral : Kyldan ya da ketenden yapylmy? büyük çuval
ha?at : Yorgunluktan ölecek dereceye gelmi?, yykylmy?.
ha?eri : Yaramaz, ha?ary.
ha?ly?y : Harçly?y
hatir : Hatyr, gönül.
havas : Heves.
hayallat : Tabut, salaca.
Hayf :
Hayyflanmak :
Haylaz : Yaramaz (çocuklar için)
Hayle : Nasyl ?
hayma : Ba? ve bahçelerde çaly çyrpydan yapylan çardak.
hayrdar : Hayyr sever, iyilik yapmaktan ho?lanyr.
Hazlanmak : haz duymak, keyif almak
hede : Hediye, arma?an.
hekdirir : Kafiye kelimesi.
hekili : Ses taklidi kafiye kelime.
helke : Syvy ta?ymaya yarayan e?ya, kova.
hepi : Tamamy, hepsi.
herg : Herk. Sürülmü? tarla.
heril don : Ynce ipekli elbise.
he? : Hiç.
hetire : Hatyra, any.
hezan : Damlaryn üzerine dö?enen kalyn ve büyük a?aç kiri?.
hezele : Ses taklidi. Kafiye hazyrlyk kelimesi
hezen : bkz. hezan.
hezerine hüzerine : Ses taklidi kafiye mysray.
hezi : Ses taklidi kafiye kelimesi.
Hysym : akraba
hysta : Sehim, pay, hak .
hy? : Ses taklidi.
hila : Hile, desise.
hilali : Kafiye kelime.
hodul : Biçimsiz, fena, kibirli.
hodul : Bir öküz cinsi.
Horanta : ev ahalisi
hota : Ba?, büyük ta?, oyunda ebe ta?y.
huvan : A?yt, figan, acyly sözlerle seslenmek.
-I-
ycyk : Azycyk, birazcyk, azdan az.
y?yr y?yr : Yava? yava?, salynarak.
I?ryp : Sahtekarlyk, hareketlerinde sahtelik olan
I?rypçy : davrany?larynda sahtelik yapan, sahtekar
yklym : Yklim.
ylgar : 1. Öfke. 2. Syra. 3. Çok çabuk. 4. Sürekli, yok olu?a do?ru.
ylgyt ylgyt : A?yr a?yr, hafif hafif. (Ses taklidi)
ylyyerek : Ilykla?arak.
ynag : Sahip, vekil, yardymcy.
yrak : Uzak.
yrgad : Yevmiye ile çaly?an ki?i. Ücretle çaly?an.
yrgalan-: Sallanmak, yerinden oynamak.
yrgatly : Çaly?kan, becerikli, yetenekli, i? bilir.
ysly : Islanmy?.
ysmaryç : Ismarlanan ?ey, sipari?.
y?yrkana : Sabah olurken, ?afak atarken.
-Y-
i?de dikmek : Nazardan ve kötülüklerden korunmak için u?urlu geldi?ine inanylan, i?de a?acynyn çubuklaryndan 3-5 cm uzunlu?unda boncuk gibi bir syra halinde delinerek elbiseye takmak.
Yli?kir : sucuk
Ylvan : gösteri?
Ymil Ymil :
Ynca?ry : verem hastaly?y
ipe dü?- : Ölümünü istemek için kullanylan bir ahit, and.
Y?killenmek : ?üphelenmek
i?lik : Gömlek, mintan, Yçeriden giyilen giysi.
Y?mar : ka?-göz i?areti
Yta? :
ivir ivir : Çe?it çe?it, desen desen.
-K-
kaâ : Kahya, muhtar.
kââñ : Kahyanyn
Kada : dert, keder
Kadak : küçük myh
Kademsiz : aya?y u?ursuz olan
ka?n'endirdiñ : ka?ny indirdin.
kahar : Kahyr
kahar : Kalkar, aya?a kalkar.
Kakynç :
Kalan : artyk
kalyk : Kalmy?, zamany geçmi?, ya?ly
Kara çykyndan gidesin
Kara okuna dikilesin
Karar pazara : rastgele, düzensiz
karsambaç: Karla kary?yk ya?an ya?mur. Kary?yk.
Kavlak :
Kayyl olmak :
keçik : Ba?örtüsünün ensede saçlaryn altyndan geçirilip tepede ba?lanmy? durumu.
kele : Edat. Seslenme ünlemi.
kelek : 1. ayakkaby. 2. Ba?a takylan süs.
kele? : güzel
keli : Synyr, tarla synyry., uç.
Kem :
Kemrik : zayyf, çelimsiz
Kepmek : çökmek
Kesik :
kesmelik : Kesimlik, besili hayvan.
kestek : Kysa boylu.
keyfiyin : Hesapsyz olarak.
Kyrçy :
Kyrk de?irmende kyrk gün e?lenmek
Kyrmak :
Kirkit :
Kirmen :
Ki?iflemek : gözetlemek
kitlenik : Kitlenmi?.
Koca :
Ko? : dedi-kodu
Ko?lamak : dedi-kodu yapmak
Komak :
Kopmak : ko?mak
korbaht : Bahty kapaly, bahty kötü.
Koyak :
köçek : Dü?ünlerde kadyn elbiseleri giyip zil takarak oyun oynayan erkek.
köstü : Kösnü. Gözleri olmayan, toprak altynda ya?ayan fareye benzer hayvan.
kö?e : 1. Oca?yn bir kenary. 2. Yapyda kö?elere konulan büyük ve düzgün ta?. 3.Kadynlaryn ba?laryna takarak yüzlerine ya da ?akaklaryna sarkyttyklary gümü? ya da altyn süs e?yasy, ziynet.
köte?ini : Daya?yny, sopasyny.
köt'olasy : Kötü olasy.
kötüce : Fakir, yoksul, dü?kün.
köyne?i : Gömle?i, atlet
köyneklenmi? : Örtülmü?, perde inmi?.
Köz :
kullük : Kül dökülen yer.
Kulun : at yavrusu
kutüklük : Mermi ve cephane koymaya yarayan giyecek.
küheri : Yüce yüksek, karly da?.
kündeki : Hergünkü, syraly olarak hergün.
küskünür : Küstü?ünü, kyryldy?yny belirtmek için kar?ydaki ki?iye yalancyktan darbe vurmak veya itelemek.
küsük : Küsmü?.
Küt :
kütü?e : Nüfus kütü?üne.
-L-
Lavgar : geveze
lo (?) ta?y : Lo? ta?y. Toprak damlaryn üstünü peki?tirmek için kullanylan silindir biçiminde sert ta?.
-M-
m'acep : my acaba.
made : Ba?ka, öteki.
mahana : Bahane.
mahremetli : Merhametli.
Mail olmak
makine : Kamyon, otobüs, midibüs, tyr.
Malamat olmak : 1. bir i?i becerememek, eline yüzüne bula?tyrmak. 2. Umdu?unu bulamamak. 3. e?, dost, akraba için elinden gleni yapmak, çyrpynmak
Maral
mâre : Me?er ki
martin : Bir tüfek markasy.
ma?lak : Yünlü, uzun palto.
matça : Sykynty.
Maya : di?i deve
Mazy
mecal : Derman, güç, kuvvet, takat.
Medet
mefta : Mevta, ölü, vefat eden.
Melül
mencilis : Meclis, toplanty.
menend : Denk, benzer, e?.
merecci : Mirasçy.
me?lek : bkz. ma?lak.
metiro : Metre.
meydany (Mindany) : Syrma i?lemeli beyaz kuma?. meydany zybyn : Kadynlaryn giydi?i bir çe?it üstlük giyecek.
myhdar (mykdar) : Muhtar.
mina : Bina, ev, ocak, yuva.
minnet : Bir iyili?e, iyilik yapana kar?y kendini borçlu hissetme, te?ekkür etme. anlamyna gelen bu kelime a?ytlarda "eziklik içerisinde, yalvararak bir ?ey istemek" anlamyna da kullanylyyor.
mor belikli : Saçlary mor renkli. Saçlary kynaly.
möhür : Mühür.
mucuk (mücük) : Küçük sinek veya sivrisinek.
Muhannet
muhayyt ol-: Mukayyet olmak, sahip çykmak, korumak.
Mu?tu
Mücümsüz : gereksiz söz söyleme, olmayacak yerde konu?ma
mühür kulak : Kula?y damgaly.
mürdün : Kaldyraç, kaldyraç kolu, syryk.
Mürüvet
Müzevir : lafçy, laf ta?yyan
Müzevirlemek : laf ta?ymak
-N-
ñ' : A?ytlaryn söyleni?inde çykarylan ses.
nazla-: avutmak, e?lendirmek.
ne hallarynan : Ne zorluklarla.
neadere (ne gadere - ne?adara) : Ne kadar (çok), ne kadarlyk.
neçe : Nice, ne kadar, sayylamayacak kadar çok.
nen çallym : Nenni çalarym, söylerim.
Nice
nic'oluk : Ne olmu?, ne kadar olmu?.
Nizah : Kavga, gürültü
-O-
oda : 1. Evin bir bölümü. 2. Misafir a?yrlamak için hazyrlanmy?, asyl eve ili?ik mekan.
O?orlamak : Çalmak, hyrsyzlamak
o?run : Gizli, duyurmadan, sakly.
o?süz : Öksüz.
ohuducu : Okutacak.
oksür : Öksür.
Okumak : Ça?yrmak..
Okuntu : Davetiye.
ollum : Olurum , oluyum.
olrum : Olurum.
oluk : olmu?
oluncaaz : Oldu?u zaman.
Onmak
onnar : Onlar.
Onulmaz
onuynan : Onun ile
oortmen : Ö?retmen
orah :Orak. Biçim aleti.
osan - : Usanmak.bykmak.
ossuñ : Olsun
osüz : bkz. O?süz
-Ö-
Ödlek
ö?nük : Önlük. Okul önlü?ü.
Ö?ün
öleñidi : Öle idin.
öllüm : Ölürüm, ölüyorum.
ölücüyüm : Ölece?im.
ölük : Ölmü?
ölüyedi : Öle idi.
Ören
örgü : Uzun saçlaryn belik olacak ?ekilde örülmesi.
örtük : Örtülü, örtülmü?, kapatylmy?.
össüñ : Ölsün
ö?düm : Ölçtüm
Ötean
Öte-Beri
ötüyorlar : A?la?yyorlar.
öyke: Öfke, sinir, kyzgynlykb
Öykenmek : Bir ki?inin konu?masyny taklit etmek
öz : Dere kenary, sulak yer, su çykan yer.
öz: Ben, kendi, I. tekil ?ahys.
özne dyk- : Damady gerde?e sokma.
özne: Güve?i, damat.
öznelik yorgan : Kyz evinin çehiz olarak hazyrlady?y yorgan. Gerdek yata?y.
Özünüksüz : Akrabaya dü?kün
-P-
Pança : Avuç. Farsça penç (be?) sayysyndan. Bir elin be? parma?yyla kavramakla ilgili
panga : Banka. Kredi çykmasy.
pantul : Pantolon
panzer : Panzehir.
pece : Baca, dumanyn çykmasy için yapylan yer.
Pece : Pencere
Pehlül : Saf, sefil ki?iler için kullanylyr
pelifen : Pehlivan
pendir : Peynir.
penek : Pencere, y?yk girmesi için duvarda açylan delik.
perdesiz : Destursuz, izinsiz, aracysyz, randevu almadan.
pertuso : Pardesü.
Pe?kir : Havlu. Farsça’dyr
pyrnab : Pür. Otgillerin yapra?y.
Pysmak : Bir engelin arkasyna çömelerek saklanmak
pytyrah : Pytyrak. Tikenli bir bitki.
Po?u
potin : Ayakkaby, yarym çizme.
pullu : Etrafy pullarla çevrilerek i?lenmi? ba? örtüsü.
puñar : Pynar, çe?me.
Pus
Puslanmak
Püsük : Kedi
-S-
sabânan : Sabah ile
Sa?almak
sa?at (sahat) : Saat.
Sa?mak
sahyn: Sakyn, kork, çekin.
Sakynmak
sal : Cenazeyi ta?ymak için hazyrlanan araç.
salavat : Selavat. Kelime-i ?ahadet.
salma : Ba?ybo?, kendi ba?yna, serbest.
salma : Vergi, syraly gelen köy vergisi.
salmañ : Göndermeyin, byrakmayyn.
Samur
sary tas : Hac tasy da denilen pirinç tas.
Sasy : Kötü, pis koku. Dede Korkut’ta da geçer
sav- : Yollamak, salmak.
savy? : 1. Geçmek, ileri gitmek. 2. Kenara çekil, görmemezlikten gelmek.
Saya :
Saymak :
Sayry : Hasta. Yunus Emre’de de geçer
sazak (saza?a): So?uk. Ruzgar ile birlikte de?en kuru so?uk.
seferbirlik : Seferberlik
sehil : Bölge insany tarafyndan Adana iline verilen ad.
seki : Toprak üstündeki yükseklik, do?al set.
sekil : Atlaryn alnyndaki ya da ayaklaryndaki beyazlyk, ak leke
selbi : Selvi.
sele serpe : Açyk saçyk, serbestçe, çekinmeden.
selef : Gizli, saklanarak.
seni?iniñ (seniyinin): Seninkisinin
seyip : Sahipsiz, kimsesiz, ba?ybo? byrakylmy?.
syhyya : Syhhiye. Sa?lyk memuru.
Synamak
Synykçy : kyryk-çykyk tedavi eden. Synyk, eski Türkçe’de kemik demektir.
Syrymak (Yorgan) : Yorgan dikmek
Syrma (Saç) :
sytgynan : Yürekten, cany gönülden, bütün samimiyyetle.
syyyrdyñ : Kurtardyn, kurtuldun.
syyyrgy : Kar kürümeye yarayan tahtadan yapylmy? kürek.
Sin : mezar
Sinirmek : yedi?ini hazmetmek
Siyirsiz : Büyü?ünü, küçü?ünü bilmez, cahil
Sokranmak : Kendi kendine söylenmek, kyzmak
Sokurdanmak : Kendi kendine söylenmek, homurdanmak
soluh soluh : Ara ara, mesafeli.
soluh ver- : ara vermek, syra savmak.
son be??i?iñ : Son çocu?un.
Sosur :
soyak : Cins, soy.
soyha : Ölenin üstündeki giysisi. Yaramaz. A?a?ylyk, kötü. Soyka : ölen ki?inin elbisesi, e?yasy
Soykana kala : Bedduadyr. Öl de e?yalaryn kalsyn anlamynda
soylak : (yol için) iyi, düzgün, ta?syz.
su selesi : Ölüm olayynyn ilany için cami minaresinden söylenen sözler. Sela.
Suçukmak : Suçlu olan ki?inin hali, suçlu gibi durmak
sufra : Sofra.
susa : ?ose, asfalt yol.
suy : Su.
sürek : Büyük ba? hayvanlardan olu?an sürü.
Süsmek :
süvar : Süvari, atly.
-?-
?a?paz : ?ahbaz’dan (?ah, Yran hükümdary, baz ise ?ahin cinsi ku?. ?ahyn ku?u gibi atik, hyzly)
?aplah : ?aplak, tokat.
?ark : Do?u, do?u tarafy.
?armyta :
?avhy : ?avky, yansymasy.
?avk :
?ayak :
?erit : Yp.
?erit : Kadynlaryn boyunlaryndan göbeklerine dek taktyklary altyn dizisi.
?erlen- : Diklenmek, inatla?mak
?ervetli :
?yngyr ?yngyr : Ses taklidi.
?yvgyn : Taze sürgün, filiz.
?indicike : ?imdi, ?u anda, anynda.
?ire :
?irki azmak :
?itil : Filiz, sürgün.
?o : ?u
?or : (Kötülük için) söz, laf, dedikodu.
?or :
?oradan : ?uradan.
?uvara : Asyl anlamy ?airler olan bu kelime bölgede ?air anlamyna kullanylmaktadyr.
-T-
tabaha : Tabaka, tütün koymak için kullanylan e?ya. Tütün tabakasy.
tabyr : Tabur.
tablah : Tabaka, kat.
tâ? : Toplayarak ta?ynmaya hazyr hale getirmek, hazyrlamak, yy?mak.
tahmil : Tahammül
Takylamak : Kahkaha atmak, yüksek sesle gülmek
Talan :
taman : Onay sözü.(Tamam my )
tama?a : Tema?a, seyir.
Tanry canyny ala
Tanry misafiri
tav : Raf, sergen.
tavsyr : Foto?raf.
taylak : Atyn genç olany.
Taysynmak :
tebdil : Düzen, vaziyet.
tebdil hav'alan : Tebdil-i hava alan. Askeri bir deyim olarak hava de?i?ikli?i almak.
teberik : tebarek. Allahyn izni.
Tek :
Tel :
teltik : Tetik. Tabanca tüfek gibi silahlaryn ate?leme tertibatynyn çubu?u.
tembeh : Tembih.
Temelli :
terekimci : Hacizci, haciz memuru, icra memuru.
terki : Ata binen ki?inin arkasy, arkasynda kalan binilecek yer.
tesbeh : Tesbik.
Te?t :
tevir : Çe?it, ?ekil.
tezcene : Acele, çabuk, hemen.
tezzek : Tezek. Hayvan gübresinden yapylan yakacak.
Tynaz :
Tyryk :
tyrpanyn sohulu olmasy : Tyrpany kullananyn öldü?ünü ifade etmek için kullanylan bir deyim.
toha : Tyrpanyn tutulacak yeri.
tokdur : Doktor.
Top :
topliyek : Toplayalym.
Toy (E?lence) :
Toy : Tecrübesiz
tozah (tozza?a - tozzâ - tozzah) : Dü?ünlerde gelinin ba?yna takylan çe?itli renge boyanmy? ku? tüyleri. Gelin ba?yna takylan ba?lyk.
töbe : Tövbe.
töbe amandan almyyor : Laf, söz, ö?üt, dinlemiyor.
Töre :
tulumba : Su çekmeye yarayan alet ve bu aletle su çekilen kuyuya verilen ad.
tumar : Tymar, ka?a?y etmek.
tur : Deyneklerle oynanylan bir çe?it oyun.
tülü : Güre?çi erkek deve.
tülü mayasy : Uzun tüylü güre?çi erkek devenin di?i yavrusu.
-U-
uc : Uç, kenar, syrt.
uccadan : Usulca, yava?ça, incitmeden.
uçca uçca : Diz dize. Uç uca.
U?run : gizli
U?unmak :
U?ur :
ulu bayram : 1. Kurban bayramy. 2. Dini bayramlar.
unmyya (ummuya ) : Onmasyn., rahata, huzura, mutlulu?a kavu?amasyn.
urusum : Miras, vergi.
Uslu :
usluplu : Adabynca, yerine göre hareket eden
Usul
u?â - u?a?a: U?a?y, çocuklary.
utlu : Akylly, uslu, terbiyeli.
uyuk : Uyumu?.
-Ü-
üçken : Üç kere, üç defa.
ümüm : Umum, bütün, genel.
ünnü : Ünlü.
Ütmek
Ütülemek (Ate?in Tüyleri Yakmasy)
üveyik gyr : Üveyik ku?u renginde at. Gövdesinin yarysy ak yarysy kara at.
üzmü? : Zedelemi?.
üzü üzü : Üzgün üzgün.
-V-
vara : Varsyn.
varan : Gelen.
Vetsiz
vezir : Kadynlaryn ölen kocalary için söyledikleri ünvan. (Tabu olan ölenin ismini söylemek yerine bu kelime kullanylmaktadyr.)
vili : Ses taklidi, kafiyelik kelime.
Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
-Y-
yaba : A?zy geni? kürek.
Yaban
ya?az (ya?yz) : esmer, kara renk. At donu (rengi)
Ya?y
Ya?yz
Ya?lyk
yalannar : Yalanlar.
yâly : Ya?ly.
yalym : Alev, ate?.
Yalyn
yalyñyz : Bir tek olan, yalnyz olany.
yallady?yñ ite daryl : Sahibi veya efendisi oldu?un, ekme?ini yiyip de nankörlük edenlere küs anlamynda bir deyim.
yamar : Yamalyklar.
Yangal
yannyh : Yanyk, acyly, dokunakly.
yapysynda : Benzerinde, kalybynda, örne?inde.
Yaramak
Yarayy?ly
yarpyz: Sulak yerlerde biten güzel kokulu ot, bitki.
yasa oturmak : Cenaze evinde gelenlerin taziyesini kabul etmek, a?yt yakmak, yas çekmek.
ya?ameyim : Ya?amyyayym.
yatycyñ : Yatacaksyn.
Yatyr- : Davar yatyrmak, sa?ym veya gündüz bir arada tutmak için koyunlaryn toplandy?y yer için kullanylyyor.
yav?an : Özel kokulu, acy, kaynatylyp suyu ilaç niyetine içilen bir ot.
yaylatmak : Hayvanlary yaylaya çykarmak.
Yazy : Ova
Yazyk : günah
yazma : E?arp, ba?a takylan beyaz örtü.
Yazmak : sermek
yedi aylyk : Yedi ayda do?mu?.
Ye?
ye?in : Çok, bol, bereketli, büyük, fazla, zor.
Ye?lemek
Ye?ni (Hafiflik Eden)
Ye?niletmek
yekinmek : Davranmak, aya?a kalkmak, do?rulmak
Yel
Yele vermek
yelgin : Hyzly, çabuk.
yelliñ : Hyzly, yelli.
yenge : Geline kylavuzluk, evlenme i?lerinde aracylyk eden kadyn. Dü?ün ça?yrycysy, kuma, a?abey veya akrabadan büyüklerin e?i.
yeñil- : Alt edilmek, ma?lup edilmek.
yenmezdim : Yenilmezdim, alt olmazdym.
yerin-: Ymrenmek, hayyflanmak.
Yermek
yernik git-: Gözü açyk gitmek, gözü arkada kalmak. Mutlu olamamy?.
yesir : Esir.
yet-: Akyl erdirmek, anlaya bilmek.
Yetirmek
Yetmek
yy?yn : 1. Ot, yonca, ekin gibi bitkilerin biçildikten sonra bir araya toplanmy? hali. 2. Hayvan gübresi.
yyhdyr- : Sildirmek, dü?ürmek.
Yyly?yk
Yyly?mak
yyrak : Uzak, araly, mesafeli.
Yyramak : kocamak, ihtiyarlamak
Yormak
yoz : Kysyr ve erkek davardan olu?an sürü. Yazyn kyrda kalynyp otlatylan davar.
yörüdü : Yürüdü.
yudum : Yykadym.
Yufka
yuka: Ynce, duygulu, hassas, bir çe?it ekmek.
Yumak (Yykamak)
yumu? :Y?, hizmet buyru?u.
yunarkana : Yykanyrken, yykandy?y zaman.
Yunmak (Yykanmak)
yurd : Yaylada oturulan, yerle?ilen yer.
yusek : Yüksek.
yük : ta?ynabilen e?ya.
yüklük : Yorgan, dö?ek gibi ?eylerin konuldu?u yer.
yürâ?imi : Yüre?imi.
Yüzü kuylu
Yüzü suyu hürmetine
-Z-
zangyrdar : Titrer, korkudan titrer, deprem oluyormu? gibi ses çykararak titrer.
zary : A?lama. A?lama sesi.
zaty : Zaten. Sonunda.
zavyr : Kyzarak söylemek. Öfkeli bir ?ekilde seslenmek.
zemheri : ?ubat ayy içerisinde bir zaman dilimi.
zybyn : Elbise, giyecek .
zilif : Zülüf, saç.
zitli : Ziftli. Zift dökülmü?.
ziyafat : Ziyafet, yemekli e?lence.
zorbaz : Huysuz, laf dinlemeyen, asabi.
Zorlatmak
Zorsunmak : Zor saymak, zoruna gitmek

4. YOZGAT YÖRESİNDEN DERLENEN KELİMELER
Acer: Taze, yeni. Kelem: Lahana.
Ahraz: Konuşma özürlü, dilsiz. Kenef: Hela, tuvalet.
Alacakapı: Derme çatma, basit kapı. Kirtik: İyice erimiş küçük sabun.
Alağaz: Gereksiz konuşan, geveze. Kırgı: Ekilmeyen, yokuş arazi.
Alayı: Hepsi. Lenger: Büyük leğen.
Arısız: Temiz olinayaiı tahıl. Maraz: Dert, hastalık.
Balak: Manda yavrusu. Müzevir: Dedikoducu.
Başbıçağı: Ustura. Öbçe: Şımarık.
Binit: Binilecek şey. At, eşek, araba vs. Öveç: Şiyeğin büyüğü koyun.
Boz: Ekilmemiş, sert toprak. Bir renk. Pelver: Salça.
Büküç: Viraj. Pine: Kümes.
Câbe: Bedeva. Pürçüklü: Havuç.
Cereme: Keyfı göıülen zarar, ceza. Sayvat: Avluda gezinti yeri.
Cıba: Kırkılmış, küçük keçi. Sırım: Deriden yapılmış ip.
Cöz: Bağırsak. Sumsa: Yuınruk.
Culuk: Hindi. Südeşi: Süt mayası, yoğıırt.
Çevre: Mendil. Sümtük: Pis boğaz.
Çiğit: Çekirdek. Şaplak: Tokat.
Çot: Topal, sakat. Şarkada: Şımank
Eşme: Kaynak su. Şemşâmer: Ayçiçeği. .
Ezgin: Ezilmiş, yorgızrı. Talaz: Tozlu ı-üzgar.
Gabala: Götürü pazarlık. Tavsır: Fotoğraf.
Gözlekçi: İyi nişancı, attığmı vuran. Top: Arpa kırmasından yapılan deve yiyeceği
Hasas: Köy bekçisi. Ismarıç: Sipariş.
Toplu: Pencere. Irgat: Tarım işçisi.
Uluk: Ulmuş, hastalıklı. Işgın: Bağ çubuğu sürgünü.
Üryan: Çıplak. İcicik: Çok az.
Üzlük: Küçük çanak. İrdemek: Dışlamak, reddetmek,
Vereb: Yokuş. kabul etmemek. Yağlık: Çevre, mendil.
Kabara: İri başlı çivi. Yampiri: Yamulmuş, eğri.
Kavi: Güçlü. Yazıköylü: Yabancı.

* Kaynak Ertuğrul KAPUSUZOĞLU –1997-Tarih , Kültür , Folklor Merkez ve İlçeleri ile YOZGAT

5. PAZARCIK (KAHRAMANMARA?) DERLENEN SÖZLER
Aa Beyaz
Aan A?yz. Hayvanlaryn do?um sonrasy ilk sütünden yapylan yo?urt.
Abba? Bembeyaz
Abukert Avukat, konu?kan
Açölük Çok acykmy?
Afara Tahyl kary?ymy
A?nanmak Debelenmek
Ahah ?imdi, ?urada anlamynda i?aret
Ahbap Dost
Akyt Sumak ek?isi
Alaflanmak Ate?lenmek
Alayu vala Çok mükemmel
Allo cello Güvensiz
Alynmak Hayvanlaryn gebe kalmasy
Ameliye Y?çi
Annac Bir ?eyin ön tarafy
Apy?mak ?ap?alla?mak
Arysili Tertemiz
Arystak Tavan
Aryya vermek israf etmek, bo?a harcamak
Ar?yn 0.68 metre uzunlu?undaki eski ölçü birimi
Asbap Elbise
A? Pilav
A?gana Mutfak
A?gary bozuk ?ekli bozuk
A?ylak A?ylanmy? a?aca verilen ad
Avrat Hanym, e?
Ayaz Taraça
Ayersiz Düzgün olmayan, a?ufte kadyn
Ayeri bozuk Düzgün olmayan, a?ufte kadyn
Azzyk Y?e giderken götürülen yemek
Babal Vebal
Babyç Terlik, Pabuç
Bacy Kyz karde?
Bacikom Sevgili bacy
Ba?batçy Ba? bekçisi
Baha Fiyat
Bahtybahan Bukalemun
Baldyr Baca?yn diz kapa?y üzeri
Baldyrcan Patlycan
Balky A?ry
Balon Mu?amba
Bannak Parmak
Barytçy Okuyucu
Barytlanmak Sinirlenmek
Basyryk Ba?yrsak
Bastyk Üzümden yapylmy? ince yufka ?eklinde yiyecek
Ba?çyl Irgat ba?y
Ba??ak Bu?dayyn, pamu?un vs. arta kalany
Batman 3 kg a?yrly?ynda eski tarty birimi
Bayak Az önce
Bayaky : Az önceki
Bayyr Yni?li yoku?lu, engebeli yer
Bazlama Kalyn ekmek
Bea Bey
Bedirik Ynce düzgün kamy?
Bel Bir çe?it kürek
Bele? Bedava
Beleykem Ke?ke
Belik Saç örgüsü
Bellemek Bel küre?i ile topra?y i?lemek
Beniz Yüz
Berit 22.7 metre uzunlu?unda eski bir ölçme birimi
Berk Sa?lam
Berkitmek Sa?lamla?tyrmak
Bestil Üzümden yapylmy? parmak ?eklindeki yiyecek
Be?ir etmek Ba?armak
Bibi Hala
Bicir Sebze fidesi
Bykcy Testere
Byldyr Geçen yyl
Bilik Ya?da pi?irilen hamurlu börek
Birgyryk biraz, azycyk
Biti Biraz
Biyo Bir defa, bir yol
Biz Ty? , çuvaldyz
Bodu? Su kaby
Bo?asak Kyzy?ma dönemindeki hayvan
Boon Bugün
Bor Ekilmemi?, sürülmemi? tarla
Bostan Salatalyk , hyyar
Bo?anmak Hayvanlaryn ba?ly oldu?u yerden kurtulmasy
Bö?ür Kol alty
Börk Böbrek
Börkenek Bere
Böyük Büyük
Bulamaç Köpek yaly
Bula?mak Çatmak, hyr çykarmak
Buymak Ü?ümek
Bük Bö?ürtlen
Büllük Çoçuk penisi
Büngüldemek Kaynamak
Caa? Duvara gizli banyo
Caalak Küçük ?elale
Calak Olgunla?mamy? karpuz
Camyz Bir sy?yr çe?idi
Cangama Gürültü, patyrty
Cardyn Büyük fare
Carsa Kuma? çe?idi
Cebilenik Aç gözlü
Cecikleri gev?emek Ykna olmak, yumu?amak
Celfin Büyük civciv
Cemkirmek Yüze çykmak
Cere dibi Büyük altyn
Cerek Ynce dal
Cybala?y çykmak Yyice yslanmak
Cybyldak Çyrylçyplak
Cibilliyetsiz Soysuz
Cibindirik Sivrisinekten korunmak için kurulan tülden çadyr
Cy?yndyryk Gev?ek et
Cylgy Da? yolu
Cimiz Killi toprak
Cimizli Taban suyu yüksek arazi
Cinaty Bisiklet
Cyncyk Cam
Cingan Cingene
Cyrcyr Fermuar
Cyrtatatan Bir çe?it yaban otu
Cyvytmak Ciddiyeti kaybetmek
Cor Laf, Söz
Cumalyk Kur’an okumaya giden çocuklaryn cuma günü hocaya ikramy
Cuvara Sigara
Cücük Civciv
Cücükçü Tefeci
Çakyldak Yncirin, domatesin olgunla?mamy? hali.
Çalgam ?algam
Çapyt Bez
Çardak Dört ayak üzerine tahtadan yapylan gölgelik
Çarkyt Aryzaly, Hurda
Çarpana Eski ayakkaby
Çatanak Bademlerin birle?ik olma hali
Çavu? Elçi, i?çi ba?y
Çebi? O?laklyktan yeni kurtulmu? keçi
Çelik 11 kg a?yrly?yna denk tarty birimi
Çerçi Seyyar satycy
Çi? Ynce kamy?tan yapylmy?, üzerine tarhana serilen bir tür ince hasyr
Çi?in Omuzlar
Çy?yrmak Ça?yrmak
Çintim Birkaç taneden olu?mu? minik salkym
Cymalamak Tyrmalamak
Çimcik Yki parmakla syky?tyrma
Çimmek Yykanmak
Çimtik Küçük bir parça, çok az
Çingil Omuz üstü
Çirlok A?ustos böce?i
Çyrmykly Ayarsyz, terbiyesiz
Çirtik Yz
Çitil Satyr, Küçük fidan
Çytlyk Yabani hardal
Çoku?mak Ü?ü?mek
Çot A?acyn koluyla gövdesinin ayryldy?y yer
Çotura Plastik su kaby
Çö?dürmek Y?emek
Çömelmek Oturmak
Çörek Bayramy Ramazan Bayramy
Çul Keçi kylyndan yapylan kilim
Dahra Ba? budamada kullanylan kesici alet
Dal Omuz
Darbyz Topra?yn tava gelmi? yslak, nemli hali
Dary Mysyr
Davar Keçi sürüsü
Demin Az önce
Depik Tekme
Depiklemek Tekmelemek, yürümek
Destmal i?lenmi? mendil
De?irmek Toplamak
Devre Ters
Dezze Teyze
Dykmak Sokmak
Dynnak Tyrnak
Dil Anahtar
Dinelmek Ayakta durmak
Dingil Bir yerin en yüksek yerine verilen ad
Dirhem 3.27 gramlyk a?yrlyk birimi
Dyrmyk Tyrmyk
Dy?ary çykmak Tuvalete gitmek
Do?rambaç Yo?urt ekmek kary?ymy
Dolu Çok, bir sürü
Dombalak Takla
Don Çama?yr
Don yumak Çama?yr yykamak
Döl Erkek çocuk, o?lu
Dölek Meyilli arazideki düzlük
Dövlet Devlet
Dö? Gö?üs
Dulda Gölge
Duluk Evin yan tarafy
Dük atmak Yyi gülle atmak
Dürgen Üç veya dört parmakly, ot veya saman atmaya yarayan alet
Dürüm Yufkaya, peynir veya tere ya?ynyn sarylmasyyla yapylan yiyecek
Düven Dükkan, Bakkal
Ebe Nine
Eci Nine
Ede Abi
E?le?mek Oyalanmak
Eke Kendini be?enmi?
Ekelenmek Kibirlenmek, büyüklenmek
Ekrut Pis
Elepenek Kelebek
Eletmek Yletmek, götürmek
Ellaham Herhalde (Allah bilir)
El le?eni El yykama le?eni
Emmi Amca
Endaze 0.65 m'lik uzunluk ölçü birimi
Erik Kayysy
Ermehasyl Ermeniden kalma
E?atma Ay?e Fatma
E?e Ay?e
Evlek 230 m çeyrek dönümlük arazi birimi
Evraaç Ekmek çeviren alet
Fasyla Fasulye
Ferik Keklik yavrusu
Firez Ekinin biçilmi? hali
Firik Yary olgunla?my? hububat
Fistan Kadyn elbisesi
Gabyr Mezar
Gada Can
Garda? Karde?
Gafla Kafile, sürü
Galas Yontulmamy? kereste
Galyç Küçük orak
Galli Sincap
Gamga Odun kyryntysy
Gane Çaty kiremidi
Garanmak Havanyn kararmasy
Garyk Topra?yn fide dikimine hazyr hale getirilmesi
Garool Asma budandyktan sonra budanan parçalaryn her biri
Gavlak Soyulmu?
Gaytarmak Y?ten kaçmak
Gedik Yamaç, tepe arasyndaki olu?an bo?luk
Gem Bu?day, arpa hasadyndan sonra sapy dövmek için tahtadan yapylmy?? alet
Gevek Gevrek
Gy Kyz
Gystalamak: Kysykmak
Gidi?mek Ka?ynmak
Gilgil Yabani dary
Gi?i Koca, e?
Gymyldamak Kypyrdamak
Gyra Kenar
Gyrat 20 kg'lyk hacim ölçüsü
Gyrma Üzümden yapylan bir tür ky?lyk yiyecek
Gyzan Köpeklerin çiftle?me dönemi
Gyzgyn Sycak
Gocuk Ky?lyk parka
Godurmak Byraktyrmak
Gonak Saç diplerinin kabuklanmasy
Gopmak Ko?mak
Goruk Üzümün olgunla?mamy? hali
Goynudolu Gebe, hamile
Goyurtmak Byrakmak
Goz Ceviz
Göbelek Mantar
Gölük Di?i at
Göo Ye?il
Görsetmek Göstermek
Göv Ye?il
Gövelek Ham olgunla?mamy? domates
Gubar Susuz yer
Gurk Tavuklaryn kuluçka dönemi
Gurut Ky?lyk, kurutulmu? sebze türü yiyecekler
Guzlamak Do?urmak
Güccük Küçük
Güva Damat
Güvermek Ye?ermek
Habe Heybe
Halbyr Bu?day ele?i
Hançy Çaly-çyrpynyn çok oldu?u yer
Hanek Konu?ma, söz
Hapap Takunya
Hapysa Do?um yapan kadynlara pekmez ve ni?astadan yapylan yemek, muhallebi
Hara Nere
Haral Büyük çuval
Harap Tymar edilmemi? tarla
Harda Nerede
Hatyl Ev temeli
Haya Testis, yumurtalyk
Haye Tamam
Hayyr Yncir
Hayma Dört a?aç üzerine kurulmu? yerden yüksekçe gölgelik
Hazyn Damy Erzak deposu
Hedik Ha?lanmy? bu?day
Hela Tuvalet
Helik Karda giyilen ayakkaby, leken
Hellengaç Salyncak
Hepici Hepsi
Herif Adam
Herk Nadas
Hetif Üzüm tanesi
Heykirmek Haykyrmak
Hezen A?aç sütün
Hynzyr Geveze
Hysym Akraba
Hysym-garym Hysym- akraba
Hy? Çöp
Hyta Bostan
Hytmyr Kysa boylu, tyknaz
Holamak Saldyrmak
Hopuç Omuz
Horanta Aile
Höllük Eskiden bebeklerin altyna konulan toprak
Höyük Tepe
Icy Biraz
Ylahan Elde yykama le?eni
Yne?imsa?ma Gökku?a?y
Ynne Y?ne
Irbyk Desti
I?gyn A?aç sürgünü
I?gyya E?kyya
Ypsiz-sapsyz Ba?ybo?
Y?lik Gömlek
Yt Köpek
Iyym Kilim
Iz Az
Kabala Göz karary
Kahge Simit
Kakma A?aç sütun
Kamalak Sedir a?acy
Kapy sovasy E?iklik
Kapyya çykmak Dy?ary çykmak
Kaplyk Raf, mutfak dolaby
Ka?yklyk Sepet
Katyk Yo?urt
Kaye Muhtar
Kebe Kalyn ceket
Kef Pekmez köpü?ü
Kele Hele
Kelek Ham kavun
Kepdü?en Tahta kapylaryn iç kilidi
Kepenek Keçeden yapylmy? çoban ba?ly?y
Kepmek Dü?mek, yykylmak
Kerti?kumba?a Kertenkele
Kes Yri saman
Kezzek Sürüm sonrasy toprak yy?yny
Kile 200 kg'lyk bu?daya kar?ylyk gelen a?yrlyk ölçüsü
Kirmen Yp e?irme aleti
Kyska So?an arpacy?y
Kocaba? ?ekerpancary
Kovuk A?aç oyu?u
Koz Ceviz
Köm Da? evi
Kömbe Çörek
Körüz Çebi?, o?laklyktan yeni kurtulmu? keçi
Köten Tarla sürme aleti
Köynek Fanila
Külek Tahtadan yapylmy? yo?urt kaby, yayyk
Küllük Çöplük
Külüstür Hurda, aryzaly
Küncü Susam
Kü?küt Küçük kazyk
Kütük Kesilmi? a?aç gövdesi
Lolaz Küçük fasulye
Lor Ya?ly çökelek
Madanyz Maydanoz
Mahra Üzüm konan sandyk
Malama Bu?day ile samanyn kary?mamy? hali
Marhama Havlu
Mecik O?lak
Merkep E?ek
Mertek A?aç dayanak
Meses Harmanda gem sürerken öküzlere dürtülen ucu i?neli alet
Myh Çivi
Mykryz Cimri
Mintan Gömlek
Myryk Cyvyk çamur
Muha?er Nohutun yslatylyp kurutularak yarylmy? hali
Mukayyt olmak Sahip çykmak
Mu?mula Yabani meyve
Nacak Küçük balta
Nalet Lanet
Namazla Seccade
Naylon Traktör römorku
N'otucu Ne yapacak?
Nöker Kuma
Okka 1.28 kg'lyk (400 dirhem ) tarty birimi
Omaç Pekmez ekmek kary?ymy
Ötaçe Öte geçe
Ötüüz Öte yüz, öteki taraf

Palaz Keklik yavrusu
Palyt Me?e palamudu
Pambyk Pamuk
Pantol Pantolon
Patik Bebek ayakkabysy
Patoz Haman çekme makinesi
Payam Badem
Pece Baca
Pehlül Ahmak
Pendir Peynir
Pe?kir Havlu
Pyrtmak Kurtulmak
Pytpyt Dö?me kyryntysy
Picik Buza?y
Ponker Bonkör, elibol, cömert
Püsük Kedi
Saarmek Zaman zaman gözde meydana gelen tik
Sahan Tabak
Sah mi Gerçek mi
Sahten Ciddi
Saka Tarla sulayan
Sakyrga Kene
Sakko Ceket
Sal ?ire yapylmak üzere üzümün içinde ezildi?i geni? kap
Samyrdamak Gücenerek i?neli sözlerle kendi kendine söylenmek
Samsa Yçi ceviz, badem ve fystyk dolu üçgen ?eklinde bir yiyecek
Savak Kanalda suyun ayryldy?y yer
Savu?mak Geçip gitmek
Sedef Dü?me
Seki Taraça
Seklem Ynsanyn ta?yyabilece?i azami yük
Serkis ?ymaryk
Serpene Ba? sargy kazy?y
Seyip Ba?ybo?
Seyiplemek Ba?ybo? byrakmak
Seyirtmek Saldyrmak, ko?mak
Syçan Fare
Sykmak Sa?mak
Syykal Düzlenmi?, düzgün hale getirilmi?
Syypmak Kaymak
Sin Mezar
Syvy?mak Sessizce kaçmak
Siyeç Bahçeyi korumak için çekilen çit
Sofa Balkon
Sokranmak Kyzmak
Sokum Lokma
Somak Mysyr koçany, söme?i
Somya Sedir
Sö?ürme Patlycanyn közde pi?irilmesiyle yapylan yemek
Sufat Çehre, yüz
Süllüm Merdiven
Sülük Cilt tedavisinde kullanylan soluncangillerden bir hayvan
Sivik Dam ucu
Süzme Suyu alynmy?, torbada süzülmü? yo?urt
?acaa Ayakly saç
?apta Ynce, uzun a?aç çubuk
?elek Ynsanyn syrtynda ta?yyabilece?i kadar bu?day demeti
?e? Ba? örtüsü
?ibidik Alky?
?yltak Ba?yrty, ça?yrty
?yltakçy Nizahçy
?ire Üzümden yapylmy? tatlylara verilen ad
?ireli Tatly
?ora Çorba
Tahyldak Olgunla?mamy? incir
Takym Tarla synyry
Taman Y?te
Tavsyr Resim
Tay durmak At ve e?ek yüklenirken yükün dengelenmesi
Tayda? Ya?yt, akran
Teh Üzüm kurusu
Teker Tekerlek
Tellik Bere
Tengirlek Yuvarlak
Tengi?ek Teneke kapak
Te?t Büyük le?en
Tevir Çe?it
Tevrizkaba?y Ky? kaba?y
Tezek Hayvan dy?kysyndan yapylan yakacak
Tymar Bakym
Tymarlamak Bakym yapmak
Tipi Erkek incirin meyvesi
Tir?ik Çorbasy yapylan bir bitki
Tyrtyr Motorsiklet
Tiya Y?te
Tiyek Üzüm bitkisi
Tohum Gavyt Dü?ünde kyz tarafyna gönderilen kurbanlyk
Tok Köpeklerin bo?azyna takylan demirden koruyucu halka
Tokaç Çama?yr yykamada kullanylan a?açtan yapylmy? alet
Tomatis Domates
Tomofil Otomobil
Tomus Sycak yaz aylary
Tonil Tünel
Topak Yuvarlakla?my?
Tor Olgunlu?a eri?memi? at
Tort Suyu alynmy? meyve veya sebze posasy
Tuluk-Galaz Deriden yapylma su kaby
Tuman Kadyn donu
Tummak Suya batmak
Tusba?a Kaplumbu?a
Tuvallak Yuvarlak
Ulaa Öyle mi, tamam my
Urum Rum
Urup Çeyrek altyn
Utmak Kazanmak
Ürtüzlenme Oyalanma
Ürtmek Ye?il so?anyn erke?i
Üvez Sivrisinek
Vasayyt Vasyta, araç,araba
Veledüzüne Zina çocu?u
Velhan Tarlayy nadasa byrakma
Yaba Bu?dayy savurmaya yarayan a?açtan yapylmy? parmakly alet
Ya?lyk E?arp
Yahni Sulu yemek
Yaka?an Bir sinek türü
Yalak Su çukuru
Yanapa Börek
Yannyk Deriden yayyk
Yar Uçurum
Yarpuz Yabani nane
Yayyk Ayran yapylan alet
Yekindirmek Kaldyrmak
Yol Okuntu
Yonuz eri?i Yaban eri?i
Yörümek Yürümek
Yumak Yykamak
Yüklük Yataklyk
Zaferen Ye?il kusmuk
Zahmeri Zemheri, so?uk ky? aylary
Zahralyk Zahire konulan yer
Zahter Kekik
Zavar Hayvan yemi olarak kullanylan iri çekilmi? tahyl
Zembil Büyük sepet
Zerzevat Sebzelere verilen genel ad
Zibil Hayvan gübresi
Zibillik Hayvan gübresinin döküldü?ü yer
Zynarmak Oyun bozanlyk etmek
Zubun Etek

Pazarcyk.gov.tr'den alynmy?tyr.

Sayın AKBAŞ,

Çalışmalarınız hayranlıkla takip ediyorum, gayretlerinizin ilerisi için iyi bir birikim olacağı kesindir. Sağlıcakla kalınız.

6. ÇAYELY RA?OT KÖYÜ MAHALLY KELYMELER
Derleyen: Yslam Bilgin (www.rasot.com)

A
Abril : Nisan
Abula : Abla
Aclanmak : Acykmak
Açanki : Ne zamanki
Ahpon : Hayvan gübresi
Afalamak : Kazmak
Afkurmak: Havlamak
A?anus etmek: Inlemek
Alaf : Ye?il bitkilerden olu?an hayvan yemi
Alay : Dü?ün günü, gelini damadyn evine getiren grup
Anceli-Kunceli : Tahta revalli
Ander : Fena, kötü
Ander kalmak: Koturum olmak
Anderpali : Çukur açmak için kullanylan kazyk
Anteri : Entari
A??: kapylary kilitlemek için kullanylan demir parçasy
A?amol: Bir Tur Ot
Apandi : Bir tür lokum
Apos : A?zy bozulmu? aletlerin düzeltilmesi
Aposkal : Yapylmasy gereken i? payy
Apsimati : Cansyz, beyaz kyvylcym.
Ara kesmek : Söz kesmek
A?hana : Hol
A?ude : Bir türlü sütlü yemek
Ate?luk : Geleneksel evlerde ate? yakylan kysym
Atiçi : Henüz çiçek açan salatalyk
Atky : Ya?ly kadynlaryn kullandy?y büyük ba?örtü
Aykyrylamak : Yan tarafa do?ru gitmek
Atiça : Ate? böce?i
Avli : Avlu
Azina : Irmak kenarlarynda bulunan ekilebilir arazi
Açal: Öküzün Küçü?ü
Afkur:Köpe?in Havlamasy
Agi?:-Ma?a
B - 20
Ba?lamak : Güveyi büyüleme, iktidarsyz byrakma
Bally lobya : Soya fasulyesi
Ba?ini ba?lamak: Evlendirmek
Ba?luk : Ba?lyk
Ba?ukari : Yukaryya do?ru
Bayyy?a?a : A?a?yya do?ru
Becit: Acele, ivedi
Belkim : Belki
Bet : Çirkin
Beyinmek : Büyümek
Bebuk:-Bebeklerin A?lama Hazyrly?y
Binam : Yavrum
Bive : Dul
Bo?almak : Bunalmak
Bohça çykmak:Gelinin, damat tarafyna bohça hediyesi
Bo?anmak : Susamak
Bozger : A?açlyk
Buldur : Geçen sene
Bukma muncurlaryny : Myzmyzlanma
Bulme : Oda
Buzakluk : Ynek rahmi
Bo?un: bügün
C
Ca? : Örgü ?i?i
Ca?le / Ça?ly : Bit
Cavramak : Gayret etmek
Caris Olmak : Rahatsyz olmak
Cazy : Kocakary kyly?ynda, çocuk dü?many yaratyk.
Çapona---------- mente?e
Çayda? --------- Kabak Vb ?eylere Yapylan Sergi
Celep : Kavurma yapmak için satyn alynan inek
Ciniviz : Zeki, hareketli çocuk
Circiri : Toprakta ya?ayan bir tür ceviz ezmesi
Cizlavet lastigi: Eskiden giyilen bir tür lastik ayakkabi
Coco : Kumda oynanan çocuk oyunu
Cug--------------- Bir tür Küçük Kazan
Çafi---------------Çay
Ç
Çafladi : Ynce odun parçasy
Çafylamak : Tyrnakla kazymak, bahane aramak
Çafi : Çatally
Cafili kürek: Gubre atmaya yarayan catalli kurek.
Ça?ana : Yengeç
Ça?an : Mysyr ayyklamak
Ça?ra: Bicak bilemeye yarar kolla cevrilen düzenek
Ça?ra cevirmek: Hileli i?ler yapmak.
Ça?raya sarilmak: Ba?y belada olmak
Ça?umi : Salkym
Çakal ya?muru : Güne?li havlarda aniden ya?maya ba?layan kysa süreli ya?mur
Çakçaka : Modyeliden dökülen myysyr tanelerini deremen ta?yna ileten ah?ap oluk
Çakuma: Örümcek a?y
Çali : Odun dallary
Çambi : Mysyr rokopi ve ?okalilerinden örülen, genellikle iskemlelerde kullanylan hasyr türü örgü
Çamçaka: Geveze
Çamy : Saç örgüsü
Çatara : Uygunsuz, yaramaz ki?i
Çatmak : Görmek, rastlamak
Çapari : Oltaya çok kanca takylarak yapylan bir tür balyk avlama aracy
Çapika : A?zy geni?, minci ve ya? gibi malzemelerin konuldu?u kyl desti (Rumca)
Çapli : Dizi
Çapula : Kullanylmy? ayakkaby
Çarapali:: At kuyru?u telinden yapilan ozellikle ky?yn kullanilan küçük bir tür ku? kapany
Çaravo?: Cekirge, balik yemi
Çaryk : Hasylsyz deriden yapylan bir tür ayakkaby
Ça?utluk Etmek : Fesatlyk etmek (Uygurca)
Çe?el : Çakylly yer
Çelefudi:Yarylmy? odundan elle ayrylabilen küçük parça, kyymyk
Çeli : Kurumu? mysyr saplary
Çepli : Kyymyk, küçük a?aç veya ta? parçasy
Çerik : Çam kalas
Çe?an : Ba?a ba?lanan geni? ve çubuk desenli bir tür pe?tamal
Ça?ot : Elçi, aracy kadyn
Çykma : Kyz ve erkek tarafynyn gönderdikleri hediye
Çypa : Ary i?nesi. Çocuk göbe?i
Çyrpynty : Çaly ve odunun küçük parçalary
Çirmulis etmek : Kyvranmak
Çytary : Horoz ibi?i
Çiçi : Yaranyn sulanmasy
Çiçili : Solucan. Zayyf ince kyz.
Çikli: Oyun oynamak için demir çember
Çilbur : Ana malzemesi süt olan bir tür yemek
Çile : Bezi enine göre ayarlayan bir ölçü
Çilimbura : Ate?böce?i
Çili?ani : Kavurma
Çili pumburi : Ate? böce?i
Çimidi : Beyin, beynin da?ylmy? ?ekli
Çina : Ybik
Çyrapi: Kötü, hain, belaly (kadyn)
Çirata : Çyrahta
Çirozlamak: buru?mak, ozelligini kaybetmek.
Çisenti : Ynce ya?mur
Çi?on : Sarma?yk
Çiten : Yaprak ta?ynan delikli sepet
Çiya: Ates kivilcimi
Çori Kesmek: Derenin suyunu baska bir yere akitarak, balik avlamak.
Çuban : Çyban
Çufan: Filiz, surgun
Çufan vermek: Surgun, filiz vermek
Çu?ni kokmak: Yanik kokmak, (ozellikle bez esya yanmasi)
Çuk: (Çocuk dilinde) pipi
Çulek : Tahta yo?urt ve pekmez kaby
Çume : Fyndykla yapylan bir tür tatly yiyecek
Çumur : Mysyr unu, ya? ve çökelekle yapylan yemek
Çunçuri : Bir tür sinek
Çupi : Çubuk
Çupyas : Ynceden a?yrma, syzy.
Çuruk ayi: Temmuz
Çuyis etmek: Agirmak, sizlamak,
D
Da : Anlamy güçlendirmek için kullanylan ek.
Dandaniça : Sözünde durmayan, dönek, daldan dala atlayan bir ku?
Dardar etmek :Dyr dyr etmek
Darlanmak : Sykylmak
Darny : Çatykat
Davli : Odun parçasy
Deremen : De?irmen
Devren : Köprü
Deyine : Diye
Didali : zayif, celimsiz, bakimsiz bebek
Donevira: büyük kazan türü ?eyleri ate?in üstüne götüren o su veya içinde ne varsa a?yr oldu?undan tekrar donevira denilen a?açtan yapma vinçle kazan ate?ten geri alynyr
Dimari : Ham meyve
Dizluk : Uzun erkek donu
Do?di : Kalyn odun parçasy
Dolama: Irin
Dolaylyk : Belden a?a?yya sarylan pe?tamal
Dondarci : Dü?ünlerde yeme?i yöneten ki?i
Du?unçi : Dü?üncü
Duvrani : Ya? ve ayran yapmak için kulklanylan tekerlekli küp yayyk
Düzenci : Gelini hazyrlayan bayan
Dereni: ah?ap evlerin kiremitle oturma odalarynyn arasyndaki ot kurutma veya depolama yeri
Do --------------Erkek
E
Ebi : Öbür
Ebirini: Otekini
Ecinli : Cinli, perili
E?ratluk : Ymece
Elcan : Yabancy
Elçi : Evlenmede aracylyk eden ki?i
Eli?mek : Sata?mak
Encami : Acemi
Entari : Fistan
Enuk : Domuz yavrusu
Eserli : Perili, cinli
Eskemi : Yskemle
E?adi : Ynsan süretinde yapylan korkuluk
E?kin : Filiz, sürgün
Etekluk : Etek
Evlek : Ark
Eyicene : Yyicene, dikkatlice
Edikum --------- Hayvanlaryn Üzerine Yatmasy Yçin Toplanan Yapraklaryn Depolandy?y Yer
Ereti --------------Bir Tur Bitki
F
Falamidi: Sandyk çekmecesi
Fanila : Kollu atlet
Farfatara (fafatura) : Kelebek
Farfaratis : Çyrpynma, çarpynty
Feli : Kabak dilimi
Feretiko : Rize bezi
Fitne: Yavru Balyk
Fitra: Mysyr fidesi
Fitruka : Yyi giyimli kyz, yerden biten kestane filiz
Felombur --------Bir Tur A?aç
Flanbur : Ihlamur
Foli : Ufak toprak çukur
Frahti : Kalyn kestane tahtasy
Fufudi : Sivilce
Furnesi : Kavrulmu? mysyrdan yapylan un
Furtuna : Fyrtyna
Fuska (Likapa) : Bö?ürtlen
Fu?ki : Taze gübre
Fuzuli: Bo?u bo?una
Ferahti----------- Çit
G

Gada / Gadany Almak : Çare olmak, avutmak
Gaganis Etmek : Tavu?un gygyklamasy
Geceluk : Gecelik
Gerdel : Yne?e verilen yemin konuldu?u tahta kap
Geyme : Kylyf, özellikle yastyk kylyfy
Ganguli Guçça : Tahta revalli
Gogona: Kagittan bir tür küçuk uçurtma
Gatneri-----------Büyük Kazan
Gegma--------- Büyük Gügüm
Gelembur-------Kazan,Gugum Vb ?eylerin Ate?te Isytylmak Yçin Asylan Zincir
Gerdel-----------Yneklere Su Ve Yiyecek Verilen Kap
Geroç----------- Dal Çekmeye Yarayan Kanca
Geto?----------- Bir Tur Kazan
Golf pantul : Paçasy dize kadar dar, üstü bol pantalon
Gömü?ü sevilmek : Yçi güzel olmak
Gömük: Kemik
Göreslenmek : Göresi gelmek
Gözun harhalisi : Goz yuvarlagi
Gugum : Gü?üm
Güçükayy : ?ubat
Gic -------------Arynyn Y?nesi
Goc------------- Tahtadan Yapylan Yskemle
Gotol -------------Lahana`nyn Gövdesi
Gudal ------------Yemekleri Kary?tyrmaya Yarayan Odun
Gugum----------- Su Isytmak Yçin Kullanylan
?
?anca : Kene
?ar?aris etmek : Ba?yryp ça?yrmak
?aros olmak : Y?e yaramaz hale gelmek
?aviçi: Iyice, yamuk yumuk olmu? metal e?ya
?avroz : Bebek lazymly?y
?ezep : Bela
?içi/?iti:(Cocuk dilinde, kotu, fena, pis ?ey)
?onco?ot---------- Yanan Odunun Kor Olmasy
?ülag-------------- Biçilen Otlary Kurumasy Yçin Dizilen A?aç
?incik: Damak
?inzili : Damak
?izar: Bicki makinesi, buyuk testere
?or?orina : Bir tür ku?
?ovro? : Kaya baly?y
?oy : Üvey, ?oyana
?umeti : Bir tür sebze
?arçi--------------Fasulyelerin Çykmasy Yçin Dikile Syryk
?er?iz ------------- kavurmanyn küçücük parçalary
?erik---------------Büyük Kazma
?o?ol--------------- otlardan olu?an tozlar
H
Haböyle : Böyle
Habu : Bu
Habura : Burasy
Haçan (haçanki) : Mademki (Uygurca)
Halaçy : Dolu
Haloti : Balgam
Hamlahus : Mysyr
Hane : Neredesin?
Hapsi : Hamsi
Hapsikoli : Bir tür hamsi yeme?i
Hamdospara : Bö?ürtlen
Hapalamak : Kary?tyrmak
Harçy : Syryk
Harhali etmek : Kabu?undan ayyrmak
Hark : Ark
Ha?indi : ?imdi
Ha?lak : Olumsuz, aptal adam
Ha?li : Çok sycak
Ha?uli : Ana malzemesi mysyr unu olan bir türlü yemek
Hatyaluk : Çöplük
Havli : Havlu
Havu : ?u
Hayat : Giri?, hol
Hayyn : Çok ?iddetli, iyi
Hedik : Dallardan yapylan kar ayakkabysy
Heleke: Ruhsal hastaliklarin iyilesmesi icin hocaya okutmaya gidilen bir yer
Helepi : Kabak çekirde?i
Hemayil: Üçgen yada dörtgen biçimli gümü? zincir kap
Hemence : Bir çe?it bez çanta
Hep : Hap
Horkur--------------Halanyn Kocasy
Hepli : Siyah üzümün kabu?u
Hepten gitmek : Hasta olmak
Herik : Ynce ve uzun kazma
Heri?te : Ana melzemesi süt olan bir tür yemek
Hesa Yesa Helesa : Bir a?yrly?y veya kayy?y çekerken birlik ve beraberli?i sa?lamak için söylenir
Hese?ten : Sahiden
Hylça : Taneli taze mysyr
Hyzan : Cimri
Hirli : Yyi de?il.
Hi?ir olmak : De?erini yitirecek kadar bolla?mak
Hobur : Hortlak
Hohol : Çöp, toz
Hoholis (Hohol) : Karma kary?yk
Hohori : Bayku?
Hohovis etmek : Çömelerek oturma
Hokelenmek : Öfkelenmek
Hopeçi : Kurutulmu? suy kaba?y
Hopi : Tanesiz, olgunla?mamy? mysyr koçany
Hosti : Kor
Ho?eti : Kuru mysyr yapra?y
Hova(ya) gelmek: Hemen, acele gelmek.
Hovini almak : Hevesini almak
Hozan : Ot olmayan yer
Hukelenmek : Çok kyzmak
Humra : Kan çybany, ?i?
Hutupis : Yolmak, Koparma
Hutuli : Yavrum, evladym
Hutumi : Gyrtlak, bo?az
Hüsyana : Aralyk
Horkurar------------Halanyn Kocasy
I -Y
Ykamak : Yykamak
Ikylmak : Yykylmak
Ylamur : Ihlamur
Ylan : Yylan
Ypranmak : Eskimek, yyrtylmak
Ypratmak : Yyrtmak, eskitmek
Keregin--------------- Dayy Karysy

Yrize : Osmanly Dönemi'nde Rize'nin ady
Yslemi : Büyük bakyr gü?üm
Yspinoz : Bir tür ku?
Ystavrit : Eylül
Y?litavali : Hamsi pilavy
Y?mar etmek : Ba?, ka?, göz ve elle i?aret etmek
Kiti Kuzu
K

Ka :Yakynlyk, sevgi ifade eden kelime sonuna gelen ek. Dayyka, Fatuka (Fatma), A?uka (Ayse) gibi
Kaçata : Alyn
Kaful : Dikenlik
Ka?le : Bit
Kakaçi : Koyun pisli?i
Kaleçi : Boncuk
Kalemidi: Iplik yapmaya yarayan bir tür alet
Kambi : Taze çay filizi
Kanaviça: Bir tür ince dokuma
Kanci : Dilim
Kandala : Typa, musluk
Kapiluk Ystemek : Gelin eve girmeden erkek tarfyndan bir ?ey istenmesi
Kapoçi : Çybanyn su toplamy? hali
Karaky? : Aralyk
Karamy?: Kara yemi?
Karkalaçi : Derelerin denize ta?ydy?y odun
Karnali : El sepeti
Kartof: Patates
Kartuli : Baca kurumu
Kasapetra : Sert toprak
Kastaniça : Beyaz kabak
Kataça : Alyn
Katatori : Kapy e?i?i
Katsafurç : Duman
Katson : Koçan
Kavara : Yellenmek
Kavurinti : Tur?u kavurmasy
Kaybana : Ystenmeyen bir ?ey
Kebre : Gübre
Kemane vurmak : Önem vermemek
Kenef:: Hela, tuvalet
Kerbeluk : Gübrelerin toplandy?y yer
Kehkür : Kepçe
Kerbeluk : Gübrelik
Kerezayy : Haziran
Ke?an : Ba?a sarylan pe?tamal
Kevi : Sa?lam
Kevret : Yatak
Kylavlamak : Aleti ince bilemek
Kyz çekmek : Kyz kaçyrmak
Kindi : Ykindi
Kirkluk : Kyrk ya?yndan sonra do?an çocuk
Koça : Merediven basama?y, mantar, si?il
Koçan :Çay alymyeri cüzdany, ?okalisi alynmamy? mysyr
Koçira : Tutumlu kadyn
Kofi : Sa?yr ki?i
Kohlidi : Sümüklü böcek
Koleti : Bir tür pide
Kolistavra : Kertenkele
Koliva : Suda pi?mi? mysyr
Koma : Set
Komar : Fundalyk alanlarda yeti?en bir tür a?aç
Kompi : Patates
Komri (kunduri) : Yskemle
Komsilamak : Dedikodusunu etmek
Kondari: Sepet yapiminda kullanilan findik çubuklary
Kongo? Çaryk : Yneklerin diz derilerinden yapylan basit ve kaba bir ayakkaby
Koni?uk : Mukavele, konu?ulan ?ey
Kontra : Eskiden zenginlerin giyebildi?i topuksuz bayan ayakkabysy
Kopali : Çama?yr tokma?y
Kopça : Dü?me
Kopeli : Evlilik dy?y çocuk
Korbakor : Sevilmeyen ki?ileri kynamak için kullanylyr
Korkata : Kalyn ö?ütülmü? mysyr unu
Korkyzan : Korkak
Korop : Dam, baraka
Koso : Kuluçkaya yatan tavuk
Kot : Ölçü birimi, 5 kilo
Kot kafa : Aptal
Koti : Lahana gövdesi
Kotila : Ense
Kotori: Silindir biçimli kalyn kaka
Kovermek: Birakmak, koyuvermek
Köz: Kor halindeki kucuk parça (ate?te)
Kuka : Yplik yuma?y
Kukari : Ucu çatally de?nek
Kukuçi : Küçük, güzel, minyon tipli
Kukula : Yün örme ba?lyk
Kukulaçi: Bir armut türü
Kukuli : Sivri külah, da? doru?u, tepe
Kukuma ku?u: Guguk ku?u
Kukuta : Çay tohumu
Kulumika : Kylçy?y çykarylmy? hamsi üzerine yumurta kyrlarak yapylan yemek
Kuma : Ayny erkekle evli kadynlaryn birbirine göre ady
Kumri : Tomurcuk, genç kyz
Kumuli : Yy?yn, tepe
Kumu?i : Kestanenin dikenli dy? kabu?u
Kunci: Keten bitkisi kuru govdesi
Kupas: Ters
Kupli : Kurdeleyle bo?aza takylan bir re?at altyn de?erinde ki altyn süsü e?yasy
Kuplika : Hyçkyryk
Kupsi : Taze fasulyenin uçlary
Kurde?en: Bir tur isilik hastaligi
Kurna: Asbest su borusu
Ku?luk zamani: Ku?laryn ötmeye ba?lady?y sabah vakti
Kurseli : Mysyr fidany gövdesi
Kutali : Lahana vurmaya yarayan çamdan mikser.
Kutalis : Yedek oyuncu (Yunanca)
Kutni : Ypekli veya pamuklu entari
Kutuçi : Ku? gagasy
Kutuni : Mysyryn danesiz gövdesi
Kuvari : Ham incir, makat
Kuviça / Kuvitsa : Küçük küfe
Kuyis (?ar?aris) : Ba?yrmak ça?yrmak
Kuzina : Daha çok ekmek ve yemek pi?rmek amacyyla kullanylan bir tür soba
Külünk : Ucu sivri kazma
Küpba?: Koca kafali
Küspe: Bir cesit hayvan yemi
L

La?us / Lazut: Mysyr
Lahmi /Lahmikoli: Yneklere çe?itli ye?illiklerden pi?irilerek verilen yemek
Lahmi Kafa : Aptal
Landara landara gezmek: Avare avare dolasmak
Langona : Bir tür zararsyz yylan yylan
Lapara gibi adam : Ciddi olmayan, döneklik edebilen
Lapi : Aptal
Lekur : Uzun
Lenger : Yayvan, kenarlary geni? bakyr sahan
Lenguri : Uzun boylu, hantal adam
Lepe: Sigara kutusu ka?ytlaryndan oynanan oyunda tasin ka?yda vurmasi
Lezgi : Derbeder insan
Likapa : Ormanda yeti?en, siyah, ince taneli bir yemi?
Likapi : Bir cins armut
Likmen : ?i?esiz yanan küçük idare lambasy
Limas etmek : Havanyn yuymu?amasi
Lina yapmak : Çama?yr asmak için a?aç germek
Litropi : Yazyn en sycak zamany 22 Temmuz
Liver : Tabanca
Livor : Yabani yemi? veren bir bitki
Lobiya : Fasulye
Loha : Kor ate?
Longo? : Kaba herif
Luluçi olmu? : Islanmy?, suya doymu?
Lumbika : El feneri
Latkah-------------- Evlerin Önünde Çama?yr Vb ?eyleri Asmak Yçin Çakylan Oval A?aç
M
Mamuli : Diken meyvesi
Minci : Çökelek
Miti : Burun
Mizmici : Çok titiz
Mokol : Tarlada büyük ate?
Moli: Pi?en yemekte olu?an topak
Momolika : Bir tür kyr meyvesi
Momoli : Böcek
Mudara : Kalitesiz, sakat
Muh : Çivi
Muhlama : Mysyr unu muhallebisi
Muncur : Dudak
Murmuris etmek : Fiskos etmek
Muti: Yumusak huylu
Mera?aug(Likapa)(Ligarba)---------------- Bir Orman
Meyvesi
Meson Ba?y--------------- Ah?ap Evlerin En Kalyn Yük
Ta?yyycy A?acy
Mesur ------------------- Yneklerin Yemeklerini Yedi?i Yer
Minci--------------- Çokolek
Mabeyin : Yan oda
Malez : Yne?e verilen yem
Manca : Kazan yemekleri veya çorba
Maran : Yaylalarda ve mezrada yazyn kullanylan ah?ap yy?ma tek katly ev
Maraz : Ruhi hastalyk
Marko : Erkek kedi
Maroslamak : Fidelerin veya yapraklaryn solmasy
Masti : Di?i kedi
Matahcara : Tohumluk torbasy
Mavizer : Tüfek
Megereme : Me?er
Metika : Çelik çomak çubu?u
Momoli : Böcek
Mo?--------------------- Ot
Molu? --------------- A?acyn Yapraklaryny Ufalama
Morkurar --------------Teyzenin Kocasy
Morkur-----------------Teyze
N
Nabedil olasyn : Yok olasyn
Nacak : Et dogramaya yarar kucuk balta
Na?misa : Gelin
Nanuris etmek : Ninni etmek
Nasaka : Yeni yumurtlamaya ba?layan tavuk
Nayla : Serender
Nemise : Güzel
O - Ö

O?ura gelmek :Yneklerin cinsel istek duymasy
Ohtovi : Ekim
Ola : Ulan
Ondortli : Bir tür tabanca
Orsidi : Yörede yeti?en bir tür a?aç
Ovaly : Erzurumlu, arka memleketli
P
Peçi : Cilt. "O paçi, o kyzara peçilarun"
Peçiba? : Kabakba?, saçy dökülmü?
Pepeçura : Üzümden yapylan muhalebi kyvamynda tatly
Pe?e kaçmak : Kyzyn erke?e kaçmasy
Pe?uk : Be?ik
Petima : Toprak basamak
Piçak : Byçak
Pif kokmak : Kötü kokmak
Piftoli: Sevimli, yaramaz cocuk(?akala?yrken söylenir)
Pitemi : Yarym metrelik bir ölçü birimi
Pleki : Mysyr ekme?i pi?irmek i?in kullanylan ta?
Podosi : Naylanyn dire?ine konan a?aç tekerlek
Pontul : Pantolon
Pormo : Erken olgunla?an sebze ve ekin
Porta?ala: Yeni do?urmu? inek sütünden yapylyr
Pulama: Un kary?tyrylarak yapylan hayvan yeme?i
Puli : Civciv
Pumburi : At sine?i
Purtuli : Kesik veya yyrtyk eski bez parçalary
Paç?a -----------------Da?da Veya Meralarda Biçilen Çimenin Kurutuldu?u Ev
Paçi --------------------Kyz
Poçu? ----------------- Bebe?in Emeklemesi
Paçari? etmek : Mani olmak, syky?tyrmak
Paçi : Küçük kyz. Büyük kyzlara ?aka için denir.
Pafuli : Patlamy? mysyr. Güzel tombul kyz
Pa?sa : Kulübe
Palari? : Cin çarpmasy
Pali : Yne?in ba?landy?y kazyk, iskamle aya?y
Paluze : Ana malzemesi süt olan bir tür tatly
Paluze gibi u?ak: Yaky?ykly, beyaz tenli erkek cocuk
Pambuk : Pamuk
Panti : Yne?in ot yedi?i bölme
Papur : Vapur
Pardi : Çakal, sesi u?ursuz sayylyr
Pasmanika : Patlamy? mysyr
Pati : Küçük tahta, mezar patisi, kedi köpek aya?y
Patiçi olmak : Yassyla?mak
Patoma : Ahyrdaki tahta dö?eme
Patos: Yassy, dümdüz
Patoslamak: Dümdüz etmek, yassy hale getirmek
Patuli patuli ya?mak: Tane tane kar ya?y?y
Peçare : Çit
Por--------------------- Büyük Sinek
R

Rahna : Örümcek
Rahna ketani : Orumcek agi
Rohtiko : Vurma lahana içine mysyr ekme?i do?ranyr ve bu ?ekilde ysytylyr. Tereya?y ile tatlandyrylyr.
Roka : Mysyryn kabuklu hali
Rokopi : Mysyr fidelerinin seyreltilmesi
S
Sahan : Bakyr tabak
Sami : Mysyr yapra?yndan örülen ip
Saruk : Saryk
Sebi : Bebek
Seftika : Pazydan yapylan sirkeli tur?u
Se?iretmek : Firlayip ko?mak
Seke: Ahsap karyola
Sepetba? : Yçi bo? kafaly
Sy?na : Yara izi
Sy?ran : Isyrgan otu
Sumari / sumarluk: Geç kalan. Son çocuk
Sumsuk : Hayvanyn çenesi
Sumu? : Parmak boyunda ölçüm birimi
Surtika : Küçük ku?
Suser: Kilit
Sutli : Bir çe?it sütlaç
Sürecek :Yazy sürmek için kalem gibi yontulan sopa
?
?elbet : ?erbet
?epidi : Bir tür sinek
?inakiça: Yapraklary o?u?turuldu?unda köpüren bir tür otsu bitki
?okali : Mysyr koçany yapraklary
?urus etmek: Islyk çalmak
?erat--------------------Minci`nin Artakalan Suyu
?ib--------------------- Kabaklaryn Veya Karpuzun Asmasy
?okal ------------------Mysyryn Yapraklary
Ta?ra-----------------Karadeniz`de Kullanylan Bir Tur Kesici Alet
?a?noma: Fazla güne? almayan, bitki yeti?meyen yer
?ali: Salya ( cocuklar icin kullanilir)
?alaka: Ustu basi kirlenmis, temiz kalmayan çocuk
?aloti (haloti) : A?yzdan akan salya
?aravaz : Alttan delikli ah?ap tekne, üzümün suyunun çykarylmasynda kullanylyr
?arba : E?arp
Sacayak ------------ Yanan Ate?in Üstüne Konarak Onun Üstünde Kazan,Tencere Vb ?eylerin Isytylmasy
T
Ta?ra : Ufak balta
Tapu?----------------Topra?y Ufalama
Tahra : Burnu kyvryk, sapy uzun küçük balta
Taka : Küçük yelkenli
Taktaka : Su ile çaly?an bir çocuk oyunca?y. Çykardy?y sersten dolayy bu isim verilmi?tir.
Tami : Ayny bitkiden bir kaç tanesinin bir arada bulunmasy. Çay, fyndyk tamisi
Taraba : Tahta perde
Tarhuli : Tarla kenarlarynda yeti?en bir sebze
Tatuli : Ayak
Tavali : Ana malzemesi taze fasulye olan, kavrularak pi?irilen bir tür yemek
Tavara : Gece gelip insanlaryn a?zyna kapatan bir tür hayalet, beceriksiz adam
Tavli : ?i?man, semiz
Temeçi : Kaburga kemi?i
Tentene : Dantel
Tepes kupas : Tepe taklak
Teretelli : Üzüm toplama sepeti
Terma? : Yaramaz
Terme : Yara
Termoni : Pekmez, fasulye, korkoto ve mysyrla birlikte pi?irilen bir yemek
Te?ik: Yun e?irmeye yarayan bir tur çubuk
Tiken : Diken
Tikoça oyunu : Sek sek oyunu
Tirmata : Ekmek kyryntysy
Tohli : Yeni do?mu? erkek sy?yr
Toli: Toprakta kucuk delikli cukur
Toliye dü?mek: Tuza?a dü?mek
Tomari : Yeme?i yapylan bir tür yabani bitki
Tomoni : Ot yy?yny
Troni : Sallanan koltuk
Turmuli : Ekmek kyryntysy
U

U?rak : U?ranylan yer, durak
Ula / Ola : Bir sesleni? ?ekli. Ula Hasan !
Uskuçi : Taneleri alynmy? mysyr
Usti Dönmek : Ba?y dönmek
U?ak : Erkek çocuk
Uya : Oya
Uyma gitmek : Delikanlyya kaçmak
Uzumayy : Kasym
V

Varangelen : Bir tür teleferik
Varakula : Büyük çekiç
Viça : Çaly
Virka : Di?li kürek
Vareg---------------- Küçük Tavuk
Vehdik--------------- Zyplamak
Vrasti : Kediye yemek verilen çanak
Vu : ?a?yrma ifadesi
Vurzula vurmak: Felç gelmek (beddua edilirken soylenir) Vurzula vursun suratuna..!
Y

Yaba: Ya bak. (Bak ne oldu !)
Yane : Ne sandyn?
Yala?uz : Yalnyz
Yamsilama : Taklit etme
Yangaz : Yaramaz
Ya?ik : Kasa
Ya?mak: Bir tur kenari suslu bas ortusu
Yegi: Eskiden alinan baslik (parasi)
Yeni Yetne : Genç, delikanly
Yenlik : Hafif
Yeniyyl : Ocak
Yirmak : Irmak
Yolluk : Kilim
Yukisi gelmek : Uykusu gelmek
Yuklamak: Uyumak
Yükli : Gebe kadyn
Z

Zatiberi : Zaten, eskiden beri
Zibarmak: ?imarmak
Zibartmak: Fena halde, vucudu kizarincaya kadar dovmek (cocuklar icin soylenir)
Zymilaçi : Syk dikenlik.
Zoli : Kemi?in içindeki kemik ili?i
Zotozot : Ynadym inat
Zuzuli : Üzüm tanesi

7. Giresun Akçiçek Köyünden derlenen kelimeler
A
ABRUL: Nisan ayı
ABUD: Bir tür armut
AHBUN: Hayvan gübresi
AVARA: Avare, Boş, işsiz
AYAM BOZDU: Hava Bozdu
AYAMA: Lakap
B
BILDIR : Geçen Sene
BUYMAK : Donarcasına Üşümek
BİBİ : Hala, Babanın kardeşi
C-Ç
ÇALMAR : Koyun,keçinin süt sağılması için toplandığı üstü açık, etrafı çevrili alan
CAMADAN : Yük taşımaya yarayan, kalın bezden yapılmış sırt çantası
ÇAPMAK : Koşmak
ÇEBİÇ : Bir yaşındaki dişi keçi
ÇİĞİT : Çekirdek
ÇİMMEK : Yıkanmak
CÜCÜK : Civciv
D
DEĞERMİ : Yuvarlak, Dairesel
DIRAZ : Kel
DİBEK : Köy meydanlarında bulunan tahıl öğütmek için kullanılan tas biçimindeki çukur taş
DIRBIZANLANMAK : Daralmak, içi sıkılmak
DÖĞMEÇ : Bir Çeşit Yemek
DULUNMAK : Suya Dalmak
DÜVE : İki yaşındaki dişi dana
F
FIŞKI : Gübre
G
GAYHI : Üzerine oturularak binilen büyük boy kayak
GEVEN : Dikenli bir tür bitki
GÖDÜK : Genellikle tahıl ölçmekte kullanılan bir ölçü birimi
H
HIZAN : Çoluk,çocuk
HORATA : Söz, laf
I-İ
İZAN : Akıl, hafıza
K
KATIK : Ayran
M
MAĞLATA : Karışıklık, gürültü
MASAT : Tırpan,bıçak bileme taşı
MASTA : Sığır sürmeye yarayan uzun sopa
MAZI : Öküz arabasında ( Kağnı ) tekerleklerin takıldığı ahşap parça
MEREK : Ot depolanan yer
MERTEK : Döşeme altlarındaki ağaçlar
MIH : Çivi
MİRMİNEVVES : Darmadağın
MODUL : Mastanın ucuna takılan çivi
MUDARA : İyi olmayan, çürük, zayıf
N
NÜZÜL : Felç vurması
P
PALAZ : Keçi kılından yapılmış kilim
PEŞGİR : Havlu
S-Ş
SAHOL : Ahırları süpürmeye yarayan süpürge
SAMBAĞI : Öküz arabasında öküz bağlanan odun'u bağlamaya yarayan ip
SEĞİRTMEK : Koşmak
SİTİL : Su,süt taşımaya yarayan bir tür kab
SOYHA : Kötü
SULU ZIRTLAK : Limon
SÜMSÜK : Yumruk
ŞELEK : Ot ve yük taşımaya yarayan, sırtta taşınan taşıma aracı
ŞOĞURT : Salya
T
TOHLU : Bir yaşındaki koç
TOSBAĞA : Kaplumbağa
U
UNNAMA: Lahana çorbası
Y
YAĞARNI : Vücudun sırt kısmı
YAL : Sulu hayvan yiyeceği
YEVİN : Hızlı, Acele

8. Gümü?hane A?zyndan Derlemeler

Abukat Avukat
Ahur Ahyr
Akiy Akyyor
Alahana Lahana
Anadynmy Anladyn my
Angara Ankara
An?a Ay?e
Ata? Ate?
Bahçe Bohça
Biliymisin? Biliyormusun?
Bilmeyrim Bilmiyorum
Boba Baba
Bo?da Bu?day
Bolgur Bulgur
Böyük Büyük
Buda Bu?day
Canfer Cafer
Çekit Ceket
Çeküç Çekiç
Cyzma Çizme
Cilet Jilet
Cücük Civciv
Da? Ta?
Dav?an Tav?an
Dölet Devlet
Ebdes Abdest
Ehmek Ekmek
Ehmet Ahmet
Eletirik Elektirik
Emice Amca
Erzingan Erzincan
Ezen Ezan
Fi?ne Vi?ne
Gar Kar
Garpuz Karpuz
Gasap Kasap
Ga?uk Ka?uk
Gatyr Katyr
Gavak Kavak
Gayfe Kahve
Gaygan Kaygan
Gazak Kazak
Geçi Keçe
Gedim Gidiyorum
Gelicem Gelece?im
Gelim Geliyorum
Geliyerim Geliyorum
Geliyrim Geliyorum
Gelmeyrim Gelmiyorum
Getdünmü Getirdinmi
Gyl Kyl
Gidim Gidiyorum
Gidiyi Gidiyor
Gidiyrim Gidiyorum
Goyun Koyun
Hacce Hatice
Hamburda Burada
Hark Ark
Herke? Herkes
Hyyri Hayri
Hökümet Hükümet
Ybraham Ymrahim
Yresim Resim
Yseyin Hüseyin
Ysin Hüseyin
Y?tik Y?te
Kirpit Kibrit
Köynek Gömlek
Mahas Makas
Mehtup Mektup
Mele Mala
Memmet Mehmet
Merdüven Merdiven
Me?ebe Ma?raba
Metire Metre
Mezer Mezar
My?tar Muhtar
Myrat Murat
Mystafa Mustafa
Möhteren Muhterem
Mühetti? Mifetti?
Nacati Necati
Napisin Neyapyyorsun
Nastik Lastik
Nedisin Nediyorsun
Nira Lira
Nedisin Neediyorsun
Pambuk Pamuk
Panga Banka
Pa?aport Pasaport
Pavilak Fabrika
Rabiye Rabia
Radiyo Radyo
Rüfet Ryfat
Zahat Saat
Senene Sanane
Seviymisin Seviyormusun
Sileyman Süleyman
Siliman Süleyman
?imdik ?imdi
Tasbah Tesbih
Tehne Tekne
Tilifon Telefon
Tiyeze Teyze
Tök Dök
Tokdor Doktor
Tokumay Dokumuyor
Tükan Dükkan
Yayuk Yayyk
Yemeyirim Yemiyorum
Yemirim Yemiyorum
Yeyrim Yiyorum
Yymyrta Yumurta
Yiyece?iz Yiyecek
Zelhe Zeliha

Mahalli Kelimeler
Yöreye Mahsus Kullanylan Mahalli Kelimeler Kelimelerin Kullanym Anlamlary
Aba Ana
Abdeshane Tuvalet
Aga Baba
A?a Baba
Ahbun Gübre
Anuk Nane
Ayam Hava
Bat Çit
Bibi Hala
Bitevir Bir türlü
Bitike Azycyk
Böhrüce Fasulye
Çamadan Çanta
Camu? Manda
Çember Ba? örtüsü
Cerit Soba küre?i
Cybyl Fakir
Cycyk Güzel
Cylga Pulluk
Cyrdyk Zayyf
Çimmek Yykanmak
Çingi Kö?e
Cücük Civciv
Culuk Hindi
Dada? Çocuk Mamasy
Dam Ahyr
Dehre Nacak
Dey Pancar
Duman Tütün
Eke Çok bilmi?
Emelli Büyük
Esbab Çama?yr
Essah Sahi
Eveti Acele
Fetir Yufka
Gada Abi
Gadama Kirli
Gardof Patates
Gartuf Patates
Gatyk Ayran
Gedek Manda Yavrusu
Gycyk Bacak
Gycik Kyz
Gydyk O?lak
Gygyly Küçük
Gyldyrlanma Yuvarlanma
Gyrdeviç Fyryn kary?tyrycysy
Gili Buza?y
Gobal Sopa
Gokkoroz Salyangoz
Goldirik Daire
Got Ekin ölçe?i
Gudi Küçük çömlek
Gudik Köpek yavrusu
Güdük Kuyruksuz
Gumbuz Yumruk
Haçan Mademki
Haccak Güzel
Has Güzel
He Evet
Helke Kova
Hevet Evet
Hy Evet
Hyrtlik Çok
Hyzan Çocuk
Hopal Güverçin
Horik Baca
Ho?avra Kertenkele
Yci Abiye Sesleni?
Y?donu ?ort
Yt Köpek
Kakyr Zayyf
Kalik Eski ayakkaby
Karo? Bo?az
Kartel Patates
Kartol Patates
Kartul Patates
Kaygy Kyzak
Kelem Lahana
Kemre Gübre
Kenef Tuvalet
Kyrza Pelit odunu
Kytlamak Isyrmak
Kip Kuvvetli
Kök ?eker pancary
Kom Agyl
Kostel Kozalak
Kurik At yavrusu
Kürün Çe?me yala?y
Lazut Mysyr
Lepüstik Yassy
Lölez Fasulye
Mabeyin Salon
Masta Sopa
Medek Manda
Merek Samanlyk
Meymun Topaç
Myh Çivi
Mökkem Kuvetli
Mozik Dana
Mozik Düve
Örselemek Yncitmek
Örtü Yatak
Pa?la Fasulye
Partuç Toz çaputu
Peke Agaç somya
Pe?kir Havlu
Pe?ko Soba
Pin Tavuk kümesi
Pisik Kedi
Pürçüklü Havuç
Sahaylü Süpürge
Soyka Kötü
Surat Yüz
Tepür Odun kap
Te?ti Le?en
Tyfyl Küçük
Tike Çok az
Top Lahana
Uçkur Bel lasti?i
U?ak Çocuk
Vizdirik Topaç
Yo?a Kyrmyzy toprak
Zafel Büyük süpürge
Zakar Huni
A?arty Süt,yo?urt
Ahan i?te
Ahbun Gübre
Alaf Ot,saman
Alma Elma
Ander Sahipsiz
Anyk Hamurun sonundan yapylan ekmek
Arustah Tavan
Ayahlaran Ayaklaryna kapanayym
Ayam Hava
Bacylyh Kadynlar arasynda yakyn arkada?lyk hitaby
Badiç Küçük fasulye
Bardaba? Afacan çocuk
Becit Acele
Begemi Beyamca
Bycyk Küçük
Bycylyk Küçücük
Bydyk Meme ucu
Bibi Hala
Bi çalgap Kysa zaman,bir an
Bilican Çok bilmi?
Burkaç E?ri dönemeç
Bürük Peçe,ba?örtüsü
Borani Yo?urtlu ispanak
Busmar Büyük çivi
Boynuk Boynu e?ri olan
Cablama Bahçe kenarlaryndaki a?aç parmaklyk
Cecim Kyldan yapylan kilim
Ceget Güz ekini
Cybyl Yoksul
Cybyz Kel,Tüysüz
Cycyh Yeni ve süslü giysi
Cyhyz Oyunbozan
Cyrba?a Yaramaz afacan çocuk
Cyrnah Tyrnak
Çimmek Yykanmak
Ci?it Çekirdek
Cücük Civciv
Çalhama Ayran
Çalpara Bir yemek kaby
Çablama Bahçe çiti
Çeper Çit
Çaput Bez parçasy
Çüklü Ynce çorap
Dadak Çocuk yeme?i
Dag ?eker pancarynyn kökü
Da?ahur Çok ta?ly yer
Debbe Sulu yiyecek kaby
Dehre Küçük balta
Demin Az önce
Deyha Y?te orada
Dy?a Azgyn afacan çocuk
Diya-deyha Y?te,aha
Dö?ürmek Dev?irmek
Dü?e Di?i dana
Düneyinner Birkaç gün önce
Eke Yeti?kin, kabadayy
Elfene Masraflary ortakla?a payla?ylan yiyecek
Emen Çocuk oyunlarynda savunulan yer.
Essah Sahi,gerçek
E?gere Açyk,alenen
Eveti Acele
Ergi?i Koca,erkek
Evelik Tabi pazu
Ezgertmek A?yrlamak
Ferik Genç tavuk
Fizan Feryat
Fy?ky At gübresi
Fystyk atmak Zyplamak,oynamak
Fyryç Fyrynda kurutulmu? armut
Gacyk Ba? örtünün üzerinden ba?lanan yazma
Gada A?abey
Gadama Fyryny temizlemek için kullanylan bez parçasy
Gaga Çocuk dilinde yemi?
Gangel Dönemeç
Ga?mer Rezil
Gayanakly Zavally kadyn
Gavar Su arkyndan tarlaya açylan bölüm
Gazel Kuru yaprak
Gendime Ha?lanmy?, kurutulmu? ve dibekte dövülmü? çorbalyk bu?day
Gezgere Yüz sedyesi
Gyç Bacak
Gydyk Keçi yavrusu
Gygart Gaga
Gyndyrlanmak Yuvarlanmak
Gylek Dana
Gylyk Ufak,yuvarlak
Gyrdeveç Fyryn ve tandyr kary?tyrma aleti
Gyrbyc unu Ynce un
Gyrnap Küçük ip, ba?
Gyrcan Kyvyrcyk saçly
Gyyyly Börek tepsisi
Gobal Ucu kalyn soba
God Tahyl ölçe?i
Goguza Bo?maca
Golot Çörek
Gorbagor Asly bozuk olan
Gorona Zavally
Go?a Avuç
Göresmek Özlemek
Guduk Köpek yavrusu
Gumbuz Yumruk
Gurebi Küçük balta
Gudi Küçük kül
Guduz Kysa boylu
Guver Tarladan seçilen ta? yy?yny
Guzzuk Kambur
Güve Güya
Gopmak Ko?mak
?asmuh A?aç kyymy?y
Gatyh Ayran
?ylevlenmek Bilemek
?ynyhmah ?iddetle arzulamak
?yrçylly Püsküllü
?yrtyl Otlak ücreti
?urut Yo?urt kurusu
?avut Kavrulmu? un
Habu Bu
Habunlar Bunlar
Habura Burasy
Hacircek Tandur üstü oca?y
Haçan Mademki
Halbuyi Halbuki
Harami A?aç kiri?i
Hargele Serseri
Hargos Evlekler arasyndaki ark
Har? Ark
Haryç Hayyrsyz
Ha?u ?u
Hayat Avlu
Hayyf Öç
Heyle Y?te öyle
Harle Pestil ?yrasy,un çorbasy
Havu O
Havura Orasy
Helke Kova
Hernik Ya?murda yumu?amy? ekilmeye hazyr toprak
Herslenmek Kyzmak,öfkelenmek
Hancurayanan Paçavra
Ha?yl Yöresel bir yemek
Hylçik Eski yamaly elbise
Hyrpo Kyyafetsiz
Hodak Hamal
Horik Baca
Hozan Ekilmemi? tarla
Ybret Sevimsiz çirkin
Yçlik Gömlek
Yki canni Gebe
Ystikan Bardak
Y?gim Ydda edaty
Kal Olgunla?mamy?
Kaluk Terlik eski ayakkaby
Kanzi Ceviz içi
Kancyk Di?i köpek
Kartol Patates
Kavut Kavrulmamy? arpa ve bu?day unu
Kambur Beli e?ri
Kenef Tuvalet
Kepaze Rezil
Kerti Bayat
Kesren A?açtan mamul le?en
Kesilim Güzelim
Kete Çörek
Keyveni Becerikli,maharetli kadyn
Kirmani A?açtan yapylmy? kubbeli yapy
Kyryz Kesik saçly
Kizir Her i?e kary?an,çok gezen
Kytym Lokma,parça
Kytlamak Isyrmak
Korit Teke
Koset Kysa,kuru a?aç kökü
Kösöfi Yary yanmy? odun
Kuduz Küçük
Kuçi Hizmetçi
Kumul Yy?yn
Kunzi Lahana sapy
Kuruk Sypa
Kurun Ary kovany,yalak
Lalanga Bir çe?it hamur i?i
Laluk Ahmak
Lavup Lakap
Lazut Mysyr
Lepüstek Yassy,düz
Lobut Güçlü,kuvvetli, a?yr adam
Lo? Topra?y syky?tyrmaya yarayan silindir ta?
Makat Tahta sedir
Massa Uzun sopa
Mayys Sy?yr gübresi
Mazy At ve Öküz arabasy dingili
Mehsime Yhtimal vermek
Medek Di?i manda
Meram Mademki-Maksak
Merek Samanlyk
Mertek Eski yapylarda a?aç kiri?ler arasyny örmeye yarayan a?aç parçasy
Minzi Çökelek
Mitil Tandyr Örtüsü
Musmar Geni tepelikli çivi
Mundar Pis
Mücmehel Rezil
Mozik Bir senelik di?i dana
Nacak Küçük balta
Pahar Çe?me
Pa?la Fasülye
Parlym Bari
Part Otuz ba?dan olu?an ot yy?yny
Pe? Yykylmy? binalaryn yeri
Peke Divan
Pe?kir Havlu
Peytanbal Yhmalkar
Pin Kümes
Pisik Kedi
Pyrty Elbise v.b
Pyrtyk Parça
Piror Çatal
Pirpirim Semizotu
Pürçüklü Havuç
Salma-Seyip Geli?igüzel
Sako Palto
Sap Biçilmi? ekin
Sapa Issyz
Savik Bir nevi yspanak
Sayyrlamak Seçmek ayyrmak
Sille Tokat
Sini Sofra
Siron Yufkadan yapylan bir tür yemek
Sirpoç Sahan Kapa?y
Sitil Bakraç
Siyam Kary?
Soyha Kötü,i?e yaramaz
Sümsük Mahçup
Südüklü Altyna kaçyran
Sürtük Gözü dy?aryda olan kyz
Söve Kapy çerçevesi
Suluh Eski evlerde yykanylan yer
Südlü Sütlaç
Süpürtmek Kovalamak
Sürgüç Yerleri silmeye yarayan bez
?elek Ynsan syrtynda ta?ynan yük
So?urt Salya
?or Çok tuzlu
?o?artmak Abartmak
?urt Ocak yada tandyr kenary
Tandur Yere gömülen ocak
Tar Tavuklaryn tünedi?i yer
Tec Banyo le?eni
Te ho Çok gördük
Tepür Tahta tepsi
Terek Raf
Terma? Sahibi ölmü? e?ya,mal
Te?ri Yün e?irme aleti
Tevür Çe?it
Trendez Temiz
Ty? Tane ile kary?yk saman yy?yny
Tyrhyç Bahçe kapysy
Tunp Tarlalary ayyran tümsek
U?gur Bel lasti?i
Üstencelik Üstelik
Yalhy Çyplak,sade,kylyfsyz
Yalloz Dalkavuk
Yank Gördün mü ya
Yanuç Çarpyk
Yelve Arsyz erkek çocuk
Zahra Tahyl
Zyrza Kapy kilitleme aygyty
Zibil Çöp
Zükam Nezle

9. Gürün Ağzından toplanan sözler

Acer : yeni
Aşgana : mutfak
Arıtsak : ahşap tavan
Bıldır : geçen yıl
Bibi : hala
Cerek : uzun,ince ağaç
Cılga : dar ve ince yol
Cibelmek : şımarmak
Civil : kuşburnu
Çalkama : ayran
Çıngı : kıvılcım
Çimmek : yıkanmak
Değirmi : yuvarlak
Devlisi . ertesi gün
Dımsıma : ayranın ekşimesi
Duluk : yanak
Dombala : yuvarlak tencere
Ede : baba
Fıkramak : çok ekşimek
Garsamba : dağınık eşya
Gecgere : ahşap yük taşıma aracı
Guşgana : tencere
Halet : kız gelin olurken giden hediye
Haside : muhallebi
Hedik : buğday haşlaması
Hezan : tavandaki uzun ve kalın taşıyıcı ağaç
Him : inşaatta temel
Illangaç : salıngaç
Irgalamak : sallamak
Kabala : rastgele
Karamet : iftira
Karavana : bakır ve alüminyumdan yapılmış küçük leğen
Kenef : hela
Kıran : salgın hastalık
Kısmık : cimri
Kişatlamak : gözlemek-gözetlemek
Kirtik : sabun parçası
Mahrama : içine bir şeyler konulan mendil
Malamat olmak : rezil olmak
Mıh : çivi
Ökünmek : taklit etmek (öykünmek)
Peşkir : havlu
Pürçekli : havuç
Sarat : iri gözlü kalbur
Sındı : makas
Sokranmak : homurdanmak
Süllüm : merdiven
Şipik : göz çapağı
Taman : hatırlarsın ya !
Tavatır : mükemmel
Tedcal : şeytan
Teşt : büyük leğen
Vessiz : kaba insan
Yağlık : mendil
Yeğin : çok (hızlı)
Yenli : hafif
Yekinmek : kalkmaya çalışmak
Yörep : yokuş
Zıllımak : oyun bozmak
Zibil : çöp

www.gurun.gov.tr

Bizde Çankırı ağzından kelime ve deyimleri toplamaya gayret ediyoruz.
http://www.cankiri.tv/cankirica.htm

Sayın YILMAZ,

Bu derlemelerimiz daha sonra e-kitap olarak bir araya getirilecektir. Eğer siz de bu tür çalışmalarınızın bu eserde yer almasını isterseniz derlemelerinizi bizimle paylaşmanızı rica edeceğim. Üstelik bir Çankırılı olarak bundan gurur duyacağım.

Saygılarımla

Yüce Türk Milletinin değerlerine içeriden, dışarıdan yapılan saldırılara karşı çok daha dikkatli, çok daha uyanık olmalıyız. Daha da önemlisi ilimize, dilimize sahip çıkarak birliğimizi korumalıyız.
Sayın Tahsin Melan sizin Türk Dili adına yaptığınız güzel çalışmaları takdir ediyoruz. Sizin bu milli davadaki katkılarınıza teşekkür ediyoruz ve hemşehrimiz olarak sizinle iftihar ediyoruz. Çalışmalarımızı sizlerle paylaşmaktan da onur duyarız.
Ankara'dan selamlar...

10. KAYSERİ / İNCESU AĞZI YEREL SÖZCÜKLER

Aba: Anne
Abari: Hayret ifadesi
Ame: Hala
Aşırma: Su kovası
Ade: Abla
Bıldır: Geçen yıl
Çalma: Kibrit
Çot: Çolak
Dulda: Gölgeli rüzgarsız köşe
Elenti: Titreme
Tirtik: Sabunun küçük hali
Fonti: Sopa ve kemikle oynanan oyun
Gadasını aldığım: Kazasını üzerime aldığım
Gendirme: Yarma ile yapılan yemek, keşkek
Geleni. Tarla faresi
Guva: Damat
Gıdık: Çene altı
Gödelek: Kısa ve şişman yapılı
Hevenk: Çalıya asılan üzüm
Haşat etmek: Yaralamak
Horata: Şaka yapmak
Huğu-huğumana: Ağaç evcik
Horanta: Aile topluluğu
Hozan: Bakımsız arazi
Kürük: Eşek yavrusu
Lüllük: Çocuk pipisi
Maşat: Rum mezarlığı
Maşala: Sebze bahçesi bölümleri
Malaka: Beleş, bedava
Kabala: Toplam olarak
Kertiç. Kertenkele
Kısnık: Cimri
Püsük: Kedi
Pürçüklü: Havuç
Potuk: Deve yavrusu
Sındı: Makas
Sitti: Yenge
Sintir: Pısırık
Sokum: Yufka ile yapılan dürüm
Sorutmak: Gülmeden durmak
Sümdük: Her gördüğünü isteyen
Şaplak: Tokat
Tinkoz: Alıngan
Tokaç: Çamaşır döven ağaç
Tombalak: Takla atmak
Yağlık: Mendil
Yağnı: Sırt tarafı
Yumuş: Yapılması istenen iş
Yunmak: Yıkanmak
Yınnaşık: Şımarık

11. KIRŞEHİR / KAMAN AĞZI

Acer: Yeni
Açacak: Anahtar
Alamaç: Hızlı yanan alev
Alaşa: Çok konuşan
Alayı: Hepsi
Alık:Giysi
Alık: Aptal
Apık: Sakallı
Astap: Çamaşır, giysi
Avurt: Yanak
Badak: Kısa boylu
Badas: Toz-toprak karışımı
Başangı: Yaramaz, kavgacı çocuk
Bel: Tepe arası geçit
Bellemek: Öğrenmek
Bıldır: Geçen yıl
Bibi: Hala
Bük: Sulak tarla
Cacık: Yenilebilen yabani ot
Camadan: Yelek
Cıbır: Parasız-pulsuz
Cıncık: Cam parçası
Cıngıl: Yoğurt kabı
Cırık: Şımarık
Cücük: Civciv
Çabut: Bez parçası
Çağ: Ev hamamı
Çalma: Kibrit
Çavmak: Bir şeyin yön değiştirmesi
Çerçi: Seyyar satıcı
Çimmek: Yıkanmak
Çinkem: Çok az.
Çitlek: Ayçiçeği
Çömçe: Kepçe
Dedirgin: Dirliksiz
Değim: Kıymet
Değirmi: Oval, yuvarlak
Depgi: Bel
Deşirmek: Dilenmek
Devramel: Ayçiçeği
Dırdıvık: Kavgacı
Dinelmek: Ayakta durmak
Döşek: Yatak
Düğeç: Havan
Dünağan: Dün
Ebrimek: Yıpranmak
Ekemiş: Çok bilmiş
Elcek: Eldiven
Emmi: Amca
Erinmek: Üşenmek
Firek: Domates
Iğranmak: Sallanmak
Ikmak: Çökmek
Ilkaç: İşini yoluna koyma
Irılmak: Uzaklaşmak
İlağan: Leğen
İliştir: Kevgir
İmrek: Seven
İşlik: Mintan
İvitmek: Ayırmak
Kamalak: Şaşkın
Kavurga: Kavrulmuş, buğday, mısır
Keh: Yokuş
Kercine: İnadına
Keşik: Sıra, nöbet
Kuşane: Saplı yayvan tencere
Külüstür: Eskimiş, kullanılamaz halde
Kümpür: Patates
Lağançe: Küçük leğen
Lalık: Tembel
Mağset: Hal böyle iken; Madem ki.
Maplak: Ateş küreği
Masra: Küçük kabak
Mazılık:Ayyaş, sarhoş
Melefe: Yatak, yorgan yüzü
Mıst: Geveze
Müstağmel: Kullanılmış, ikinci el
Nahır: Sığır sürüsü
Nuzul: Felç
Ocunmak: Aciz kalmak
Oflaz: Şişkin, gösterişe meraklı
Ohlağ: Oklava
Okuntu: Davetiye
Ökbe: Ukala
Öz: Küçük çay, dere
Pakla: Kurutulmuş yeşil fasulye
Pece: Pencere
Pelver: Salça
Pepil: Kaz yavrusu
Pısırık: Çekingen
Pürçüklü: Havuç
Sadir: Ses
Sah: Uyanık
Salkansız: Giyim-kuşamına dikkat etmeyen
Savrık: Dağınık
Seğir: Belirleyici, ayırıcı
Sele: Çamaşır sepeti
Sınık: Kırık-çıkık
Sıracalı: Hastalıklı
Sızgıt: Kavurma
Similik: İçten pazarlıklı
Şarlağan: Çağlayan
Şelek: Sırta vurulan yük.
Şimşir: Parlak
Tahtabı: Takunya
Tat: Kekeme
Tatavı: Eli ayağına karışan
Telli: Nazlı
Uğrun: Gizli
Ugra: Kalın öğütülmüş un
Üllüz: Zayıf
Vaşı: Toprak çanak
Velesbit: Bisiklet
Vesait: Taşıt, araç
Yadırgı: Yabancı
Yarda: Baş arazi
Yel: Rüzgar
Yumak: Yıkamak
Yumuş: İstek, emir
Zaar: Herhalde
Zağar: Köpek
Zemheri: Sert kış
Zibidi: Ayak takımı