Ana Sayfa
DİLİMİZİ KORUYALIM, ONA SAHİP ÇIKALIM
TÜRK DİLİ SEVDALILARININ BULUŞMA YERİ
Cevap Gönder
Türkçede süreç eki (ardılı) var mıdır?
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 19 Ksm 2007
Bildiriler: 29
Şehir: Alamanya
Alıntıyla Cevap Gönder
„-le?“ bir süreç eki ( türetim ardılı) mi?

Türkçe yüklemler içerisinde „-?“ sesinin bulunduğu ardıllar „dönüşen çatı“ olarak tanımlanıyor.
Bakınız, aşağıdaki örnekler:

1.Öbek
bölüşmek
çekişmek
çelişmek
dövüşmek
karşılaşmak
yüzleşmek
sözleşmek
anlaşmak

Ama aşağıdaki örnekler yukarıda verilen örnek yüklemlerle bütünüyle aynı mı?

2.Öbek
iyileşmek
kötüleşmek
bayağılaşmak
bollaşmak
buzlaşmak
çölleşmek
derinleşmek
düzleşmek
köleleşmek
miskinleşmek
özelleşmek
türkçele?mek
uzaklaşmak
yakınlaşmak
sığlaşmak

1.Öbekde ayırıcı ve tanımlayıcı özellikler

a-Birden çok özne gerekliliği, bazen de birden çok işlem gerekliliği vardır.
Bölüşmek, çekişmek, çelişmek, dövüşmek, karşılaşmak, yüzleşmek öznenin yalnız yapabileceği işlemler değildir.

„Ben bölüşüyorum“ yada „Sen çekişiyorsun“ anlatımlarında eksiklik vardır (kimle ?).

b-Yüklem kökünde sıfat ya da ad olma zorunluluğu yoktur ve çatı ardılı olmaksızın anlam verir ve işler.
Bölüşmek - böl, çekişmek - çek, çelişmek - çel, dövüşmek – döv sıfat ya da ad değil yüklem köküdürler.

c- Öznenin geçirdiği süreçi tanımlamaz.
„dövüşmek“ yalnızca birden çok öznenin yaptığı işi tanımlar.

d- Öznenin salt kendi yetisiyle, dışardan bir katkı gelmeden eylemi gerçekleştirebilme özelliği yoktur.
„Ben yüzleşiyorum“ Özne salt kendi yetisiyle, kendi kendisiyle , en azından 2. bir öznenin katkısı olmadan işlemi gerçekleştiremez (yüzleşemez).

Can ile Mehmet yüzleştiler. (birden çok özne, Can ve Mehmet birbirleriyle, belki de birden çok kez yüzleştiler.)
Bu yüklemde öznenin tekil olma durumunda anlatım eksikliği doğar. Can yüzleşiyor. (Tamam, ama kiminle? Eğer en azından ikinci bir özne tanımlamazsak, Canın ikinci bir özneyle yüzleştiği değil, Canın yüz olma süreci içine girdiği anlamı çıkıyor).


2.Öbekde ayırıcı ve tanımlayıcı özellikler
a- Birden çok özne gerekliliği, bazen de birden çok işlem gerekliliği yoktur.
iyileşmek, kötüleşmek, bayağılaşmak, bollaşmak, buzlaşmak, çölleşmek, derinleşmek, düzleşmek, öznenin yalnız yapabileceği işlemlerdir.

b-Yüklem kökünde sıfat ya da ad olma zorunluluğu vardır ve çatı ardılı olmaksızın yüklem kökü oluşturamazlar, ad ya da sıfatdırlar.
iyileşmek – iyi, kötüleşmek – kötü, bayağılaşmak – bayağı, bollaşmak – bol, buzlaşmak – buz,
çölleşmek – çöl, derinleşmek – derin, düzleşmek – düz, köleleşmek – köle, türkçeleşmek – türkçe.

c- Öznenin geçirdiği süreçi tanımlar.
„İyileşmek“ yalnızca bir öznenin geçirdiği süreci tanımlar.

d- Öznenin salt kendi yetisiyle, dışardan bir katkı gelmeden eylemi gerçekleştirebilme özelliği vardır.
„Ben kötüleşiyorum“ Özne salt kendi yetisiyle, kendi kendisiyle , en azından 2. bir öznenin katkısı olmadan işlemi gerçekleştirebilir (kötüleşebilir).

Can kötüleşiyor. (Tek özne, Can kötüleşti.)
Bu yüklemde öznenin tekil olma durumunda anlatım eksikliği yoktur. Can kötüleşiyor. (kiminle?) sorusunu yöneltmeye gerek yok. İkinci bir özne tanımlanmadan eksiksiz anlatım var. Canın ikinci bir özneyle kötüleştiği değil, Canın kötü olma süreci içine girdiği anlamı çıkıyor).


Sonuç:
Bir ad ya da sıfatdan „-le?“ ardılı ile türetilmiş bir yüklem bir süreç anlatıyorsa ve bu sürecin bitiminde özne ve yüklem kökünü oluşturan ad ya da sıfat anlatım içerisinde kusursuz yer alabiliyorsa, burada bir süreç ardılından söz edebiliriz.


(Süreç işliyor)----------(Süreç bitti.)------------(Özne ile sıfat / ad aynı anlatımda)
İyileşiyorum ---------- İyileştim---------------- İyiyim.--------------------- =(süreç eki var)
Kötüleşiyorum--------- Kötüleştim--------------Kötüyüm--------------------=(süreç eki var)

Dönüşen çatı ile karşılaştıracak olursak:
Çekişiyorum-----------Çekiştim-----------------Çekim-----------------------=(böyle bir şey yok)
Anlaşıyorum-----------Anlaştım-----------------Anım-------------------------=(böyle bir şey yok)


Bu yazıyı görüntüleyen, okuyan katılımcılar bana aşağıdaki konularda yardımcı olabilirler.
Lütfen çekinmeden kendi düşüncelerinizi ve eleştirilerinizi yazınız.
Sorular:
1-Daha önce benzer ya da aynısı bir kurama başka yerde rastladınız mı? Rastladıysanız bana lütfen kaynak bildirebilir misiniz?

2-Yukardaki açıklamalar sizce ikna edici mi? Dolayısıyla Türkçede (-le?) bir süreç eki ( türetim ardılı) nin varlığını düşünebilir miyiz?

3-Açıklamalarda çelişkiler var mı? Varsa neler? Yada sizin eklemek istediğiniz eksiklikler var mı?


İlginiz ve emeğiniz için sağolun. Saygı ve hürmetlerimle.
Kullanıcı kimliğini gösterH.Akküc tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
Türkçede süreç eki (ardılı) var mıdır?
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 19 Ksm 2007
Bildiriler: 29
Şehir: Alamanya
Alıntıyla Cevap Gönder
Değerli Dildaşlar,

yukarıdaki katkıyı görüntüleyen, okuyan katılımcılar, gösterdiğiniz ilgi için çok sağolun!
Ama benim asıl istediğim, bu konunun tartışılmasıdır.
Bildirinin altına eklediğim bir kaç soru var.
Bu sorulara hiç olmazsa yalın ve kısa bir yanıt verebilir misiniz?

Hadi kolay gele ve şimdiden elinize, ağzınıza sağlık.

Saygı ve hürmetlerimle.
H.Akküç
Kullanıcı kimliğini gösterH.Akküc tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
Türkçede süreç eki (ardılı) var mıdır?
Bu yazışma ortamında yeni konular açamazsınız
Bu yazışma ortamında bildirilere cevap veremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri değiştiremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri silemezsiniz
Bu yazışma ortamında anketlerde oy kullanamazsınız
Tüm saatler GMT +2 Saat  
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)  

  
  
 Cevap Gönder  
Yeni Sayfa 2