Ana Sayfa
DİLİMİZİ KORUYALIM, ONA SAHİP ÇIKALIM
TÜRK DİLİ SEVDALILARININ BULUŞMA YERİ
Cevap Gönder
DO?U TÜRKYSTAN
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 02 Ekm 2006
Bildiriler: 165
Şehir: BANDIRMA / BALIKESYR
Alıntıyla Cevap Gönder
DO?U TÜRKYSTAN


(Sincan – Uygur Otonom Bölgesi)
Prof. Dr. Orhan KURAL

Do?u Türkistan, bizlerin ana yurdu. Türkiye Türkleri, ata yurdu olan Türkistan topraklaryndan boylar olarak ayrylyp Anadolu topraklaryna gelmi?.
Sultan Alparslan’yn 1071 yylynda Malazgirt’te kazandy?y zaferle Anadolu’nun kapysy Türkler’e açylmy?.Y?te bu yurt, Do?u Türkistan, bugünkü ady ile Sincan Uygur Otonom Bölgesi, Çin’deki pek çok otonom bölgeden biri...



Ba?kent Urumçi’ye do?ru uçuyoruz. Havaalanyna dolu?an gazeteci ve televizyon ekipleri bizi kar?ylayacak de?iller ya!.. Bütün bu manzara bize Do?u’da oldu?umuzu anymsatyyor, çünkü böyle bir kar?ylamayy Avrupa’da göremezsiniz. Paradan öte zaman kaybydyr gösteri?li kar?ylama törenleri. Ülkemizde ba?bakan geçecek, cumhurbaskany dü?üne gidecek diye yollar kapanyr, insanlar peri?an olur. Urumçi Havaalany’nda televizyon kameralary devlet büyüklerine yönelirken, bizim payymyza çok daha iyisi, sevimli bir bayanyn yüzü dü?üyor: Rehberimiz bayan Lee. Onun e?li?inde yüksek binalary ve geni? meydanlaryyla modern bir kent izlenimi uyandyran Urumçi’nin içine giriyoruz. Uçan büyük balonlar, rengârenk y?yklar, fenerlerle aydynlatylmy? parklar göze çarpyyor. Bunlaryn nedeni 1 Eylül’de ba?layacak olan bagbozumu festivaliymi?.



Uygur isimlerinin çok güzel Türkçe kar?ylyklary var. Örne?in, Sincan “Yeni Toprak” anlamyna geliyor. Taklamakan Çölü’nün Uygurca anlamy, Git ve asla dönme... Çin’in yurt içi ve dy?y tüm kar?yt gösterilere ra?men bu çöldeki Lop Nor bölgesinde 37 nükleer deneme yapty?yny dü?ünürseniz, bu ismi neden hak ettigini anlarsynyz.

BA?KENT URUMÇY:

Urumçi, “güzel çayyr” anlamyna geliyor. Denizden 900 metre yükseklikteki kent, 12 bin kilometre karelik alana yayylmy?. Ancak kent merkezi 72 kilometre karelik alan içinde. Tang hanedanly?y döneminde ady “Tingzhou” olan kent, ?imdiki adyny
1935 yylynda almy?. Eh fena da olmamy? hani !.. Sizi bilmem ama benim için Çin adlaryny söylemek o kadar zor ki !.. Her neyse !.. Zaman kaybetmeden Urumçi’yi gezmeye çykyyoruz. Sokaklarda yayylmy? bilardo masalary bu bölgenin özelli?i haline gelmi?.



Rehberimiz Bayan Lee ö?len yeme?i için yerin bir kat a?a?ysyndaki bir lokantaya götürüyor bizi. Elinizi yykamak için lavabonun yerini sormanyza gerek yok. Keskin koku size lavabonun yerini gösteriyor. Hocam rahmetli Prof. Gürbüz FINDIKGYLl’in bir sözü geliyor aklyma. “Tuvaletin yerini kokusundan bulamyyorsan; i?te ça?da?lyk budur !..”

Komünizm yönetimi altynda geçen uzun yyllarda her türlü lükse kar?y çykylmy?. Tuvalet ihtiyacyny i?renmeden gidermenin neresi lüks Allah a?kyna ? Hem medeniyetin ufak ayryntylarda gizli oldu?unu bilmiyor mu bunlar ? Yemek için bizde de çok syk rastlanylan turistik bir sahne kurulmu? : Ortada y?yklarla aydynlatylmy? büyük bir ibrik, arkasinda da bizim saz heyetine benzer bir müzik grubu...

Her zamanki Çin yemekleri arasynda bu kez bir tanydy?a, mantyya rastlyyoruz... Yri tanelerle hazyrlanmy? ve yo?urtsuz sunulan mantyyy gene de severek yiyoruz. Sabah Bogda Dagy’nyn eteklerindeki Tianchi Krater Gölü’ne veya di?er ady ile “Cennetlik Göl”e gidiyoruz. Urumçi’den 110 kilometre uzakta, 1980 metre yükseklikte derinli?i 100 metre olan bu göl, çevresindeki da?laryn karlaryyla besleniyor. Da?lar ise lâdin a?açlary ile kaply. Kuzey ve güney yamaçlarynda ufak göller... Taklamakan sarysyndan sonra yemye?il bir soluk burasy !.. Unutulmaz güzellikte bir manzara !..



Gölün çevresiyse sisleri, kebaplary, atlary, develeriyle tam bir panayyr yeri. Durmadan foto?raf çeken turistlerin hangi ulusa ait oldu?unu söylemeye gerek var my ? Elbette, Japonlar! Zevkli bir motor gezisinden sonra, saha kalkan bir ata binip foto?raf çektiriyorum. Japonlarla gizliden gizliye giri?tigimiz fotog?af sava?y da sürüyor bu arada...

Tianchi Gölü çevresinde hâlâ geleneklerini sürdüren Kazaklar ya?yyor. Çevrede gezinen keçi ve koyunlar bundan güzel otlak yeri bulamazlardy herhalde... Ormanlyk bölgede at syrtynda gezinmek mümkün. Kazaklaryn çadyrlaryny geziyoruz. Yçerisi halylarla bezenmi?... Bir kö?ede 9-10 Kazak yün sopalyyor. Kazaklar bize çay ikram ediyor. Çayyn içine ?eker yerine yanly?lykla tuz koyduklaryny dü?ünebilirsiniz ; ama yanly?lyk falan yok !.. Kazaklara özgü tuzlu çayy içemeden gölden ayrylyyoruz. Çin usulü ak?am yeme?inin ardyndan otelimize dönerken kent merkezinde otobüsümüzden iniyoruz. Çünkü uzaktan ilginç gelen ak?am pazaryny merak ediyoruz. Ne var ki yanly? iz üzerindeyiz. Açyk alana da?ylmy? çok sayyda lokantadan ba?ka bir ?ey göremiyoruz. Otele dönmek için taksi aramaya ba?lyyoruz ve nedenini hiçbir zaman çözemedi?im ?u garip olay geliyor ba?yma !..



Taksi ?oförleri kaldy?ymyz otelin -ki kentin en büyük oteli- yerini bilmiyorlar. Zar zor bir taksi bulup kendimizi içine atyyoruz. Ben öne geçiyorum. Ancak ?oförde bir tuhaflyk var !.. Kendi kendine söylenip duruyor. Ne olup bitti?ini anlamaya kalmadan arabayy bir kenara çekiyor ve bana ufak ufak yumruklar atmaya ba?lyyor. Gündüz olsa, “Sycak adamy delirtmi? olacak” diyece?im ama ak?am saatlerindeyiz. Yoksa gündüz unuttu da ak?am my hatyrlady delirdi?ini ? Aslynda olayyn hiç de ?akaya gelir yany yok !.. Önce ben, ardyndan da sevgili dostlarym Berrin Hanym ve Celalettin Bey (Dirik), arabadan iniyoruz. Daha sonra Celalettin Bey, olur ya, benden huylanmy?tyr diye arabanyn önüne kendisinin oturabilece?ini söylüyor. ?oför beyimiz onu da istemiyor. Hatta bize ba?yrypp iyice saldyrgan oluyor. Sabrymyz ta?yyor tabiî. Biz de ona ba?yrmaya ba?layyp arabadan iniyoruz...

Ykinci bir taksi buluyoruz. Bu taksinin ?oförü de ysrarla Berrin Hanym’yn yanyna oturmasyny istiyor. Bir ?ey anlamyyoruz ama Berrin Hanym ön tarafta oturuyor. Tam rahatladyk derken taksinin bizi ?ehir dy?yna, karanlyk ve yssyz yollara sürükledi?ini fark ediyoruz. Celalettin Bey satyn aldy?y da? keçisi boynuzunu çykartyyor, ben de çakymy. “Kenara çek!” diye haykyryyorum, Berrin Hanym da “Stop! Stop!” diye önden ba?yryyor. Bögürtüye benzer sesler çykaran ?oför, bana kimligini uzatyyor. Sonunda sa? salim otele ula?abiliyoruz. Bu olaylardan söyle bir ders çykaryyoruz. Urumçi’den turistik e?ya alacaksanyz, kendinizi koruyabilece?iniz e?ya olmasyna dikkat edeceksiniz !..

ANADOLU’DAN BYR ESYNTY: KA?GAR

Sapsary ufukta yemye?il bir nokta. Bu çölün ortasynda gizemli vaha kenti Kâsgar. Bu kent, Uygur kültürünün Çinliler’den en az etkilenerek ya?ady?y kent olarak biliniyor. Havaalanynda bizi Ahmet Can adly sempatik bir rehber kar?ylyyor. Ailesinin onu evlendirme iste?ine kar?y çykan Ahmet Can gazetecilik e?itimi almy?. ?imdi de Yngiliz dili ve edebiyaty okumaya niyetli. Ayny zamanda iyi bir müzisyen; o güzel sesiyle beraberli?imiz syrasynda bize tam üç mini konser verdi. Kâsgar’da her an herkes size konser verebilir. Çünkü kentin insanlary müzi?e ve dansa tutkun. Dükkânlar bölgeye özgü enstrümanlarla dolu. Kâsgar kenti 2 bin yyllykk geçmi?e sahip. Pamir Ovasyndaki bu kent dogu ile baty arasynda bir köprü. Eski ipek yolunun en önemli u?rak noktasy. Günümüzde de önemli bir ticaret ve kültür merkezi olmasyna ra?men nüfus sadece 300 bin. Kent ve çevresinde kayalyk arazi yok. Kil ise bol. Bu jeolojik yapy de?i?ik bir mimarî yaratmy?. Binalar hatta mezarlar bile kilden. Söz mezardan açylmy?ken, aile mezarlarynyn yuvarlak oldu?unu söyleyelim.



Kent pazarynda çok sayyda tilki, su samuru, leopar kürkü göze çarpyyor. Mavi Tilki Kâsgar’in sembolü. Ancak biz kürk ticaretinin uluslar arasy anla?malarla yasaklandy?yny ve Çin’in de bu anla?maya imza koyan ülkeler arasynda oldu?unu biliyoruz. Bu nedenle bu kürklerin saty?y yasal de?il. Bu durumu kime ?ikayet etsem be?enirsiniz !.. Otelde tany?ty?ym Ysveçli bir diplomata. Benimkine diplomatik atak denmez de ne denir !..

Tiensan Da?lary ile Sahra’dan sonra dünyanyn ikinci büyük çölü olan Taklamakan Çölü’nün olu?turduklary büyüleyici do?al tabloyu insanyn resmedip evinin duvaryna asasy geliyor. ?ehirler, genellikle da?lardan inen ve bahar aylarynda eriyen kar sulary ile beslenen çok sayydaki yrmak ve nehirlerin kenaryndaki vahalarda kurulmu?. Kâsgar’in “ham” denen kavunlaryny da unutmayalym. Bu tatly, iri, gevrek kavunlar ve ayryca lezzetli üzümler imparatorlaryn vazgeçemedi?i meyvelermi?.

TURFAN: UZUN ÖMÜRLER KENTY

Urumçi’den 3,5 saatlik bir yolculuktan sonra ba? kenti Turfan’dayyz. Ylk olarak Karadenizli bir vatanda?ymyzyn burada kurdu?u ekmek fabrikasyny geziyoruz. Karadenizliler hyzlaryny alamayyp da buralara kadar gelmi?ler. Elbette, Türk maly bu tesis bizi gururlandyryyor. Deniz seviyesinin 30 metre altynda bulunan Turfan’a eskiden “ate? ülkesi” deniyormu?. Do?rusunu isterseniz böyle denilmesine herhangi yadyrgatycy bir ?ey bulamyyorsunuz ; çünkü sycakly?yn yazyn 40 derecenin üzerine çykty?y bu kentte, ya?mur topra?a dü?meden buharla?yyor.
Turfan’in bir di?er ady da “Rüzgâr deposu”. Üç günden beri rüzgarly geçiyormu? günler. Peki bu derin ve ye?il vadi nasyl olu?mu? ? Kent, nasyl bir üzüm kentine dönü?mü? ? Çöldeki bu vahanyn sebeb-i hikmeti onu besleyen yeralty sulary. “Alçak toprak” anlamyna gelen Turfan yakynlaryndaki Aydyngkol Gölü de deniz seviyesinin 154 metre altynda Lut’tan sonra dünyanyn ikinci alçak gölü. Nüfusu 186 bin olan Turfan’da 120 bin Uygur ya?yyor



Ypek yolu dönemindeki önemli bir kültür ve politik merkez olma özelli?ini kysmen de olsa koruyabilmi?. Turfan’yn pek çok adyny saydyk ; “tesbihte hata olmaz” diyerek bir ad da ben koymak istiyorum: “Uzun Ömürler Kenti.” Kentte 100 ya?yn üzerinde o kadar çok insanla kar?yla?yyorsunuz ki, bu özelli?i ile Guiness Rekorlar Kitaby’na girmeyi hak ediyor. Ynsanlara uzun ya?amalarynyn syrryny sordu?unuzda, böyle bir syrryn olmady?yny yalnyzca süt içip üzüm yediklerini söylüyorlar size. Buranyn ikliminin de olumlu bir etkisi oldu?u açyk. Ertesi gün de bu üzüm kentindeki gezimizi sürdürüyoruz. Ancak fonumuza de?i?ik bir manzara alyyoruz. Ünlü Çin gezi kitaby “Baty’ya Seyahat’te” bahsedilen Kyzyl-tak Da?lary, kyzyl rengin hâkim oldu?u manzara içinde kum tepeleri, dik yamaçlar ve yemye?il bir vadi yer alyyor. Son olarak ilginç bulaca?ynyza inandy?ym kültürel ortaklyklarymyzyn en önemli tanyklary olan atasözlerinden bir bölümünü Uygurca olarak sunmak istiyorum sizlere. Zaten de bu atasözlerinin bazylaryny hâlen kullanmyyor muyuz ?

Ademnin aldy gül, keyni tiken.
Ynsanyn önü gül, arkasy diken

Ademnin hösni ba? bilen.
Ynsanyn güzelli?i ba?y ile.

Ademnin hahisi özinin kolida
Ynsanyn arzusu kendi elinde

Ademnin içide adem bar.
Her insanyn içinde bir insan daha vardyr.

_________________
ATA/TÜRK-ÇE ve TÜRK DYLY SEVDALISI
Kullanıcı kimliğini gösterCavit ALVER tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 23 Mar 2006
Bildiriler: 304
Alıntıyla Cevap Gönder
Cavit Bey sanki kalbimi okudunuz, tam da böyle bir konu için hazyrlyk yaparken siz açtynyz ba?ly?y. Te?ekkür ediyorum , çok isabetli bir konu seçmi?siniz.

Bugün Do?u Türkistan Türkleri inanylmaz basky ve zulüm altynda olup , dini ve milli de?erlerini korumak için ölüm - kalym sava?y vermektedirler. Çin hükümeti Do?u Türkistan Türklerini sindirmek ve ba?ymsyzlyk mücadelesinden vazgeçmelerini sa?lamak için inanylmaz zulüm ve i?kence usüllerine ba?vurmaktadyr.

Dünya'nyn belki hiç bir yerinde görülmemi? iskence metodlary bugün, Do?u Türkistan halkyna kar?y yaygyn ?ekilde uygulanmaktadyr.


Ydam edilen Do?u Türkistanly Müslümanlar
Kullanıcı kimliğini gösterMetin YILMAZ tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönder
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 25 Ekm 2007
Bildiriler: 124
Şehir: Kyrykkale
Alıntıyla Cevap Gönder
Do?u Türkistan'da ya?ayan Müslüman Türkler büyük baskylar altyndadyr. Bu konuda bizim Türkiye'den yapaca?ymyz en büyük eylem ÇYN MALLARINI ALMAMAKTIR! Kalitesiz olmasy yanynda Türk katili bir ülkenin adyny ta?yyan {made in China} bu mallary Türkiye'ye sokmak oradaki karde?lerimize ihanetten ba?ka bir ?ey de?ildir. Milli ekonomimize de büyük zarary olan Çin mallaryny evimize , i? yerimize sokmayalym!


_________________
Yufka yüreklilerle çetin yollar aşılmaz!
Kullanıcı kimliğini gösterFaruk Namli tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
Y?te Çin zulmünün belgesi !
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 25 Ekm 2007
Bildiriler: 124
Şehir: Kyrykkale
Alıntıyla Cevap Gönder
Önerimi dikkate alarak TÜRK DÜNYASI ba?ly?yny açan Tahsin Melan Beye saygylarymla...
--------

Ynsan haklary konusundaki bozuk sicilini sürekli inkâr eden Çin, fena yakalandy. Çin'de farkly din ve etnik gruplara mensup baskylaryn ne boyutta oldu?u belgelendi.

Do?u Türkistan'da camilerin kapylaryna asylan listelerde kimlerin ibadethaneye giremeyece?i yazylyyor. Listeye göre neredeyse tüm ülke nüfusunun camilere girmesi yasak.

1 milyar 300 milyon nüfusuyla dünyanyn en kalabalyk ülkesi olan Çin'de farkly din ve etnik kökene mensup insanlara inanylmaz haksyzlyklar yapylyyor. Çin'in üç özerk bölgesinde; Do?u Türkistan, Mo?olistan ve Tibet'te ya?ayan Müslümanlara yapylan haksyzlyklar pes dedirtecek nitelikte.
Özellikle Do?u Türkistan'da yapylan insanlyk dy?y uygulamalary Çin hükümeti hep inkâr etti. Ekonomisini liberalle?tirirken yönetiminde hala tek parti diktatoryasynyn devam etti?i Çin'de Müslümanlaryn ibadetlerini yaptyklary camilerin giri? kapylaryna asylan yazylar, yasak ve baskylaryn boyutunu açyk ?ekilde gözler önüne seriyor.

ZULMÜN BELGESY

Do?u Türkistan'yn önemli ?ehirlerinden olan Hoten'e 30 km uzaklyktaki Lop ilçesi Merkez Camii'nin kapysynda, Cami'ye girmesi yasak olanlaryn listesi asyly. Bu liste, çok göz önünde oldu?u için ve yabancylaryn dikkatini çekece?i için büyük ?ehirlerdeki merkezi camilerin kapylarynda yok. Ama daha küçük ?ehirlerdeki camilerin giri? kapylarynda mermer levhada yazyly.

Camilerin giri? kapylaryna asylan levhada kimlerin camiye giremeyece?i liste halinde syralanmy?. Buna göre; ülkede neredeyse camiye kimse giremiyor. Kurban kesmek için bölgeye giden YHH Ynsani Yardym Vakfy ekibi tarafyndan çekilen foto?raf Çin'in zor durumda byrakacak nitelikte.

MADDELER HALYNDE YASAKLAR

"A?a?ydaki ki?ilerin mescide girip dini faaliyette bulunmalary yasaktyr" denilen levhada camiye girmesi yasak olanlar ?öyle syralanyyor:

1-Partiye girmeye namzet ö?renciler,
2-Devlet memurlary, i?çileri ile emekliler ve izine ayrylmy? olanlar,
3-18 ya? altyndakiler,
4-Kent yöneticileri ve memurlary,
5-Kadynlar.

YASAK FOTO?RAFLA BELGELENDY


Çin hükümetinin insanlyk dy?y uygulamasy foto?rafla da belgelendi. Yçeri girmesi yasak olan gruptaki ki?iler, caminin avlusuna bile giremiyorlar. Lop'taki caminin avlusuna açylan giri? kapysynyn önünde bir kadyn namaz kylyyor. Aslynda bu kadyn cami avlusuna bile giremiyor.

Yasak oldu?u için sadece avluya açylan kapynyn önünde daha do?ru bir ifadeyle sokakta namazyny eda etmek zorunda kalyyor. Kadyn, "buraya kadynlaryn girmesi yasaktyr" tabelasynyn altynda namaz kylarken küçük çocu?u ise onu bekliyor. Çin Anayasasy'nyn 36. maddesinde ise dini ve etnik ayrym yapmaksyzyn bütün insanlara ibadet özgürlü?ü tanyndy?y belirtiliyor.

MECBURY KÜRTAJ DA UYGULUYOR

Çin, Do?u Türkistan'da yyllardyr basky uyguluyor. Oradaki Müslüman nüfusa terörist gözüyle bakylyyor. Uygur Türklerinin, yurt dy?yna çyky?yna bile izin verilmiyor. 150 milyon Müslüman'yn ya?ady?y Çin'de kadynlara zorla kürtaj yaptyrylyyor. Müslümanlaryn sadece iki çocuk sahibi olmasyna izin veriliyor.

Hükümetin bilgisi dy?ynda üçüncü çocu?a hamile kalan kadynlara ise zorla kürtaj yaptyrylyyor. Uygur Türkleri, baskylardan bunaldyklary için Türkiye ba?ta olmak üzere di?er Müslüman ülkelere iltica etmek zorunda kalyyorlar. Çin ise bu yapylanlary hep inkâr etti. Ancak bu son belge Çin'in bu yöndeki tüm tezlerini çürütecek nitelikte bir de?er ta?yyor.

Foto?rafta da görüldü?ü gibi camiye girmesi yasak kadyn ve çocuk camide "yasa?y" belirten levhanyn altynda bekliyorlar. Kadyn namaz kylarken, çocuk annesini bekliyor.

Çin, Uygur Türklerinin ya?ady?y Do?u Türkistan'da, Müslümanlaryn ikiden fazla çocuk sahibi olmasyna izin vermiyor. Hükümetin bilgisi dy?ynda hamile kalan kadynlara "zorla" kürtaj yaptyrylyyor.

_________________
Yufka yüreklilerle çetin yollar aşılmaz!
Kullanıcı kimliğini gösterFaruk Namli tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
Yusuf Has Hacib
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 23 Mar 2006
Bildiriler: 304
Alıntıyla Cevap Gönder
Yusuf Has Hacib :

Karahanly edip, ?âir ve devlet adamy. Do?u Türkistan’daki Balasagun ?ehrinde, 1017 yylynda do?du. Asil bir Türk ve Müslüman âileye mensup oldu?u bilinmektedir. Balasagun’da tahsil ve terbiye gördü. Karahanly hizmetine girip, “Has Hâcib” unvânyny almadan önce Balasagunlu Yûsuf, olarak tanyndy. Balasagunlu Yûsuf, kendini çok iyi yeti?tirdi. Elli ya?laryndayken on sekiz ay içerisinde manzum olarak Kutadgu Bilig adly me?hur eserini yazdy. Bu kitaby, Ka?gar’a gelip, 1070’te Karahanly hükümdary, edebiyat meraklysy Ulu? Kara Bu?ra Hana arz etti. Kara Bu?ra Han, Türklerin ahlâk hukuk ve devlet idâresi ile törelerini çok güzel olarak dile getiren eseri, Balasagunlu Yûsuf’a, sarayynda okuttu. Kutadgu Bilig, Karahanly Sarayynda günlerce okunup, çok be?enildi. “Ulu? Has Hâcib” unvâny ile ba?vezir yardymcyly?y ile taltif edilerek, en yüksek Karahanly devlet memuriyetlerinden biri verildi. Bu vazifesiyle “Yûsuf Has Hâcib” olarak tanynyp, târih ve edebiyat literatürüne girdi.
Yûsuf Has Hâcib, Yslâmî Türk edebiyatynyn, eseri elimize geçen ilk yazarydyr. Devrinin bilgin bir yazary ve Türk tefekkür târihinin mümtaz bir dü?ünürüdür. Eserini, münâcât, nât, cihâr yâr-y güzîn’i övme ile süslemi?tir. Yûsuf Has Hâcib’in vefâty muhtemelen 1077’dir.


Yusuf Has Hâcib ve Kutadgu Bili? den Ö?ütler

Tarih ve genel bilim'in önemi, tarih boyunca aydyn Türkler tarafyndan çok iyi anla?ylmy? ve yazylmy?tyr. 11. yüzyylda yasamy? ölümsüz Türk aydyny Balasagunlu Yusuf (Has Hacib), Asya'nyn do?usunda yazdy?y Kutadgu Bili? (Kut Veren Bilgi) Kitabynda der ki: 192-223 numaraly beyitler:

Ey alim hakim, dile?im benden sonra geleceklere kalacak bir söz söylemek idi.
Anlayy? geldi ve: --Yyice dikkat et; sözün yanly? olursa, sana zarary dokunur-- dedi.
Halkyn dili kötüdür, seni çeki?tirir; insanin tabiaty kyskançtyr, etini yer.
Dikkatle bakynca, yüküm hafifledi; kendi kendime: Söyle, içindekileri dök dedim.
Sebebini sorarsan, sana söyleyeyim; er mert ve yi?it, sözümü dinle.
Bu yalinguk (insan) adi insana yanyldy?y (yangluk) için verildi; yanylmak (yangluk) insan (yangluk) için yaratyldy.
Sen bana yanylmayan bir kimse söyleyebilirlisin; ben sana yanylan binlerce insan göstereyim.
Bilgi sahibi insanlar pek azdyr; bilgisiz ise çoktur; bil ki, anlayy?syz insanlar çok; anlayy?lylar ise, nadirdir.
Bilgisiz bilgiliye daima dü?man olmu?tur; bilgisiz bilgili ile her zaman mücadele halindedir.
Ynsandan insana çok fark vardyr; bu fark bilgiden ileri gelir, sözüm buna dairdir.
Bu sözümü bilgili için söyledim, bilgisizin dilini ben de bilemiyorum.
Benim bilgisiz ile hiç bir sözüm yoktur; ey bilgili, i?te ben senin kulunum.
Sözümüsana söylemi? oldu?um için, çekinerek, i?te böyle senden özür diledim.
Sözü söyleyen yanylabilir ve ?a?yryr; anlayy?ly isterse, bunu düzeltir.
Söz, deve burnu gibi, yularlydyr; o, di?i deve boynu gibi, nereye çekilirse, oraya gider.
Sözü bilerek söyleyen çok kimse var; benim için sözü anlayan adam azizdir.
Bütün iyilikler bilginin faydasydyr; bilgi ile gö?e dahi yol bulunur.
Sen her sözünü bilgi ile söyle; herkesin bilgi ile büyük oldu?unu bil.
Söz kara yere mavi gökten indi; insan kendisine sözü ile de?er verdirdi.
Ynsan gönlü dibi olmayan bir deniz gibidir; bilgi onun dibinde yatan inciye benzer.
Ynsan inciyi denizden çykarmadykça, o ister inci olsun, ister çakyl ta?y, fark etmez.
Kara toprak altyndaki altyn, ta?tan farksyzdyr; oradan çykynca, Be?lerin ba?yna tu? tokasy olur.
Bilgili bilgisini dili ile meydana çykarmazsa, yyllarca yatsa bile, onun bilgisi muhitini aydynlatmaz.
Anlayy? ve bilgi çok iyi ?eydir; e?er bulursan, onlary kullan ve uçup gö?e çyk.
Anlayy? ve bilginin ne oldu?unu bilen, bu memleket beyi ne der, dinle.
Dünyayy elde tutmak için, insan anlayy?ly olmalydyr; halka hakim olmak için ise, hem akil, hem cesaret gerekir.
Dünyayy elinde tutan, onu anlayy? ile tuttu; halka hükmeden, bu isi bilgi ile yapty.
Adem'in dünyaya indi?inden beri iyi nizam daima anlayy?ly insanlar tarafyndan vaz'edilegelmistir.
Hangi ca?da olursa olsun, bugüne kadar daha yüksek yer daima bilgiliye kysmet olmu?tur.
Ynsanlaryn kötüsü anlayy? yolu ile asylyr; halk arasynda çykan fitne bilgi ile bastyrylyr.
Y?leri bu ikisi ile halledemezsen, bilgiyi byrak, elini kylyca daya.
Halky idare eden hakim ve alim beyler, bilgisizin i?ini kylyç ile halletmi?lerdir.

KAYNAKÇA:. Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bili?, Derleyen: Re?it Rahmeti Arat, Türk Tarih Kurumu, 1974, Ankara; Ykinci basky.



Kyrgyzistan parasyna resmedilmi? Yusuf Has Hacib
Kullanıcı kimliğini gösterMetin YILMAZ tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderE-mek gönder
DOĞU TÜRKİSTAN
Bu yazışma ortamında yeni konular açamazsınız
Bu yazışma ortamında bildirilere cevap veremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri değiştiremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri silemezsiniz
Bu yazışma ortamında anketlerde oy kullanamazsınız
Tüm saatler GMT +2 Saat  
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)  

  
  
 Cevap Gönder  
Yeni Sayfa 2