Ana Sayfa
DİLİMİZİ KORUYALIM, ONA SAHİP ÇIKALIM
TÜRK DİLİ SEVDALILARININ BULUŞMA YERİ
Cevap Gönder
DYLYN ?YYRDEKY ÖNEMY HAKKINDA
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 08 Eyl 2005
Bildiriler: 2333
Şehir: Almanya
Alıntıyla Cevap Gönder
?iir ve Edebiyat sitesinden alyntydyr.
Hazylayan ve gönderen: Mehmet Nuri Parmaksyz ( Ankara-Gölba?y Anadolu Lisesi Edebiyat Ö?retmeni)

DYLYN ÖNEMY VE ?YYRDE, TÜRKÇEDEN YARARLANMA YOLLARI

“Dört kitâbyn manasy bellidir bir Elif’te
Sen Elif’i bilmezsen, bu nice okumaktyr”
Yunus Emre

Yunus Emre’ye ait bu beytin son mysrayny, günümüzde ?iirle u?ra?anlara uyarlarsak, “ Sen Türkçeyi bilmezsen bu nasyl ?airliktir.” diye de?i?tirmek lazym. Yunus’un yazdy?y ?iirlerin ço?u basit bir ?ekilde söylenmi? gibi görünür; ama bu amiyâne söylemi yakalamak öyle kolay bir ?ey de?ildir. Bu ?ekilde yazylmy? ?iirlere “sehl-i mümteni” denir. Sehl-i mümteni, yazylmasy ve söylenmesi kolay gibi görünen; fakat söylemeye kalkty?ymyz zaman zorlu?unu anlady?ymyz ?iirler için kullanylan bir sanattyr. Orhan Veli’nin de birçok ?iirinin “sehl-i mümteni “örne?i oldu?unu söyleyebilirim; günümüz serbest ?iiri yazarlaryny belki de bu basitlik yanyltyyor. Bizde onlar gibi söyleriz diye yola çykyyorlar ama, böyle bir söylemi yakalamak için , hem dili hem kelimeleri hem de gelene?i iyi tanymak gerekti?ini ve bu ?ekilde kurulmu? söylemlerin arkasynda, aslynda derin manalar oldu?unu bilmiyorlar. Yunus bu beytindeki “Elif” kelimesiyle, “Allah”y i?aret ediyor; çünkü Allah kelimesi “Elif” harfiyle ba?lar. Bunlary bilmezsek, ?iirde, sadece vitrine takylyp kalyryz, bilgi ve birikimle kültürümüzü artyrdy?ymyz an, ?iirin arka planynda yer alan, mana dünyasynyn kapylary bize açylyr.

Her sanat dalynyn, kendine has bir malzemesi var. Müzikte nota, resimde boya, ve ?iirde ise, kelimelerle “güzel ?ekiller” kurmaya çaly?yryz. Ylk önce, ?iirin, “fikirlerle de?il, kelimelerle” yazyldy?yny kabul etmeliyiz; yalnyz, fikir ve manayy bu kelimeler arkasyna saklamamyz gerekti?i gerçe?ini de göz ardy etmeden.. En amiyâne tabirle dil, duygu, dü?ünce ve hayallerimizi aktarmakta kullandy?ymyz, canly bir vasytadyr. ?iir ve dil meselesine geçmeden önce, bu ça?da, dilimizin dü?ürüldü?ü kötü durumdan bahsetmeyi gerekli görüyorum. Her ?eyden önce dilin, bizim için önemini kabul etmek lazym. Kültürümüzü, gelene?imizi ve benli?imizi, dilimiz sayesinde korudu?umuz gerçe?ini unutmamalyyyz. Bugün “sal”ly “sel”li bir uydurmacylyk ve yabancy kelimelere kar?y duyulan hayranlyk, her geçen gün artyyor. Ynanyn ki, insanlarymyz ve ?airler, bu konunun ciddiyetini anlasalar, ba?ta kendilerine ve dilimize verdikleri zarary bilseler, bu yanly?lardan bir an önce döneceklerdir. Burada, suçlu sadece insanlarymyz de?ildir; bu bilinci okul syralarynda gençli?e kazandyramayanlarla beraber, sistem de suçludur. Zaten okumayan ve çabuk etki altynda kalan bir milletiz; ne medyamyz ne de basynymyz, bu konuya çok fazla duyarly de?il. Ba?ta ?airlerimiz bu i?in ciddiyetini anlarlarsa, Türkçe adyna gelece?e umutla bakaca?ym.

Yazy ve konu?ma dili hususunda geçerli olan telaffuz ?ekli, “Ystanbul a?zy”dyr. Ama bakyyorum ki, hem ?airlerimiz hem de insanlarymyz, bu konu?ma ?eklini- belki de bilmeden- bir bölgeye ait, mahalli a?yzlara çevirmeye çaly?yyor. Dilde söyleyi? birlikteli?i, önemli bir husustur ve bunun göz ardy edilmesi, “aman, ne olacak canym” diyerek, meseleyi basitmi? gibi algylamak, gaflettir. Ynsanlarymyzy bir tarafa byrakalym, söylemde ve anlamda dilimizi güzelle?tirmekle yükümlü ?airlerimizin, dili yanly? kullandyklaryny ve imla hatasy yaptyklaryny gördükçe, hem ?airlik mefhumu hem de Türkçemiz adyna üzülüyorum. Hatalarla dolu ?iir kitaplaryny gördükçe, ?airlik iddiasy ile yola çykanlaryn, byrakyn ?iiri bilmelerini, Türkçeyi bile kurallaryyla bilmeyi?leri kar?ysynda, diyecek kelime bulamyyorum. Dil konusuna ciddiyetle e?ilmeyen ki?ilerin- kimse kusura bakmasyn- ama ?airli?inden ?üphe ediyorum.

Bir milleti bir arada tutan faktörlerin ba?ynda dil gelir. Bir milleti yykmak istiyorsak, her konuda- sanatta, inançta, tarihte ve anlamda birlikteli?i sa?layan-dillerini bozmak yeterlidir. Y?te, ?iir ciddi bir i?tir derken, bunu sadece ?iir yazma anlamynda de?il, dil açysyndan da dü?ünerek söylüyorum. ?air dedi?imiz ki?inin, dili en güzel ?ekilde kullanmasy, i?lemesi ve kurallaryyla bilmesi lazym. Hele de bu yanly?y, “dil” konusunda, e?itim almy? birinin yapmasyny, affedilmez bir hata olarak de?erlendiriyorum. “Yürüyen Merdiven 3”adly ?iir antolojisinde, “Pyrasa Köftesi” adyyla yer alan ?iirin ?u mysrayny: “Sana bykamyyorum pyrasa köftesi”, böyle bir hata olarak görüyorum. Ynanyn ki, ?airleri i?ledikleri dil suçlaryndan dolayy cezalandyrsak, halihazyrda bulunan cezaevlerine yenilerini eklemek gerekecektir. Aslynda, dili korumak için, meclisin bazy kanunlar çykarmasy gerekti?ini dü?ünüyor ve bir kitabyn basylabilmesi için, içinde hem dizgi, hem de Türkçe adyna bir hatanyn olmamasy gerekti?ine inanyyorum.

Hedefimiz, “büyük ?air” olmaksa, bunun için dilimizi çok iyi tanymalyyyz. N. Sami Banarly, büyük ?airi, “milletin dilindeki güzel sesi duyan ve duyuran insan” ?eklinde tanymlamaktadyr. ?air olabilmek için dil kadar, gelene?i de bilmemiz gerek. Dilimiz içersinde bulunan ve kök itibariyle Arapça, Farsça ve… gibi kelimeleri, hâlâ kullanmayalym, dilden atalym diyenleri, Mehmet Kaplan’yn, Alain’den aktardy?y ?u söz üzerinde dü?ünmeye dâvet ediyorum:” Aslanyn vücudu yedi?i hayvanlardan mürekkeptir.”

?iirlerimizi güçlü kylacak olanlaryn ba?ynda, kelimelerin ses ve mana uyumu gelir. E?er Türkçenin güzelli?ini görebilsek ve musikisini duyabilsek, konu?urken bile ondan zevk alyryz. Hani bazy ?airler, bazy kelimeleri çokça kullanyr ya, bunun anlamdan ziyade sesle ve ?airin gönlüyle alakasy oldu?unu dü?ünüyorum. Kelimelerin, bizlere bir ?eyleri anlatyrken, ça?ry?ymlara yol açan ve ki?iden ki?iye göre de?i?en bir duygu dünyasy vardyr. “Gökyüzü”, “ak?am” … gibi mefhumlaryn, mana yönünden ba?ka, bize aksettirdi?i bir de duygu yönü var. ?iir yazarken ?air, bunlary da dü?ünmelidir..

Kelime hazinesi hususunda, dile hakim olabilmek için, kelime da?arcy?ymyzy devamly geli?tirmeliyiz. ?iirde asyl önemli olan, neyi, nasyl anlatty?ymyzdyr. Türkçeyi bir deryâya, kelimeleri de, onun içinde ya?ayan balyklara benzetirsek; bütün cömertli?ini bize gösteren deniz kar?ysynda, hep ayny balyklary tutmakta ysrar etmenin bizi tekrara dü?ürdü?ünü ve gereksiz laf kalabalyklarynyn ?iirimize zarar verdi?ini görürüz. Dili bilinçli kullanyrsak, ara?tyrma ve dü?ünme neticesinde, kelimelere zamanla hükmedece?imizi unutmamalyyyz. Böyle yapmaz ve kelimelerin ses ve anlam güzelli?ini ön plana çykarmazsak, ?iirden bahsetmemiz, beyhûde bir u?ra? olur. Y?te bu yüzden, günümüzde ?airden çok “manzume” yazary var.

“Bu dil a?zymda annemim sütü gididir” diyen Yahya Kemal’in, Türkçeye ve ?iire gösterdi?i itinanyn aynysyny, biz de göstermeliyiz. ?air, dile kar?y borçlu olan ki?idir ve bu borcu yazaca?y güzel ?iirler ile ödemek zorundadyr. Özellikle bu devirde, Türkçe üzerinde hassasiyetle durmalyyyz ve bilmeliyiz ki, dili do?ru ?ekilde kullandy?ymyz ve dilin inceli?ine vardy?ymyz zaman, Türkçe, kapylaryny, muhakkak biz ?airlere açacaktyr.

Peki, ?iirde Türkçeden nasyl yararlanylabilir? Neler yapabiliriz? Bu sorularynyn cevabyna gelince, bu konuda bilinmeyen bir ?eyi ortaya koyaca?ym sanylmasyn. Türkçe açysyndan bilinen birçok özelli?i, ?iir için bir araya getirece?im. Bu noktalara dikkat etti?imiz ölçüde, ?iirlerimizin daha da güzelle?ece?ine inanyyorum.
1-?iirlerimizde dolayly ama etkileyici anlatymy kullanmaly; gerekti?i yerde, deyim ve atasözlerinden yararlanmayy bilmeliyiz.


“Ben toprak oldum yoluna Hem öyle olur hem böyle
Sen a?ury gözetirsin Hem kara olur hem ak.
?u kar?yma gö?üs geren Hem davul çal hem rebâp
Ta? ba?yrly da?lar mysyn?”( Yunus Emre) Oh ne âlâ memleket
“NE ?Y? YANSIN NE KEBAP”(Semih Sergen)

2-?iirimizi kurarken, hem ses hem de anlam özelliklerinden yararlanmak lazym. Anlamla beraber, imge olu?turabilecek, aly?ylmamy? ba?da?tyrmalardan da yararlanyrsak, ?iirimiz etkileyici bir söyleme kavu?ur.

“Bu emel gurbetinin yoktur ucu “Gördüler aynada bir gizli cihân
Daima yollar uzar, kalp üzülür” Ufku çepçevre ölüm servileri”
( Mehlika Sultan-Yahya Kemal Beyatly) ( Mehlika Sultan-Yahya Kemal Beyatly)

3- Kelimelerin gerçek anlamlarynyn yanynda yan ve mecaz anlamlaryndan da istifade edersek, ?iirimiz mana olarak zenginle?ir.
“ Garbyn ucunda son kyyydan en gürültülü (Burada “kur?un” sözcü?ü bulut anlamynda)
Bir med zamany gökyüzü kur?unla örtülü” (Yahya Kemal Beyatly)

4- ?iirin, düzyazydan farkly oldu?unu kabul etmemiz lazym. ?iir, mysralarla kurulur, cümlelerle de?il; ama birçok ?airin ?iirini mysralar yerine, cümlelerle yazdy?yny görüyorum. Bazen mysralarymyz cümleye de benzeyebilir; fakat ?iiriyet içinde, bunlar kaybolur gider.
Ya? otuz be?! Yolun yarysy eder.
Dante gibi ortasyndayyz ömrün.
Delikanly ça?ymyzdaki cevher,
Yalvarmak, yakarmak nafile bugün,
Gözünün ya?yna bakmadan gider. (Otuz Be? Ya?- Cahit Sytky Tarancy)

5- Kelimeleri sadece ses ve mana olarak de?erlendirmemek lazym. Biz kelimeyi duydu?umuz an, onun arkasyndaki manayla beraber, kelimenin duyguya dair de?erlerini de hissederiz. Unutmayalym ki, ?air, kelimelerini ses, mana ve duygu yönüyle, en etkileyici biçimde seçmesini bilen adamdyr.

Sevmek kimi zaman rezilce korkudur (Sevmek-tutku-yalnyzlyk-ustura a?zy-rezilce
Ynsan bir ak?am üstü ansyzyn yorulur Kapynyn çalynmasy, kelimelerinin
Tutsak ustura a?zynda ya?amaktan manasy dy?ynda bize ula?an duygu
Kimi zaman ellerini kyrar tutkusu de?erleri de vardyr.)
Birkaç hayat çykaryr ya?amasyndan
Hangi kapyyy çalsa kimi zaman
Arkasynda yalnyzly?yn hynzyr u?ultusu (Ben Sana Mecburum-Atilla Ylhan)

6- Özel adlardan ve syfatlardan yararlanmak. Özel adlar, bazen “telmih” sanatyna yol açar; syfatlar ise, tasvirin daha güçlü bir ?ekilde bize ula?masyny sa?lar.
Leylâ gelin oldu, Mecnun mezarda, Bursa`da eski bir cami avlusu,
Bir susuz yolcu yok ?imdi da?larda, Küçük ?adyrvanda ?akyrdayan su.
Ate?ten kyzaran bir gül ararda, Orhan zamanyndan kalma bir duvar...
Gezer ba?dan ba?a çoban çe?mesi. Onunla bir ya?ta ihtiyar çynar.
(Çoban Çe?mesi- F. Nafiz Çamlybel) ( Bursa’da Zaman- A. Hamdi Tanpynar)

7- Benzetme, tezat, kinâye, hüsn-i tâlil, tecahül-i ârif ve di?er edebi sanatlardan yararlanmak. Dolayly anlatym, ?iir dilinin vazgeçilmez özelliklerdendir. Tabi ki, bu sanatlary yerinde kullanmak ?artyyla.

A?yr, a?yr çykacaksyn bu merdivenlerden,
Eteklerinde güne? rengi bir yy?yn yaprak,
Ve bir zaman bakacaksyn semâya a?layarak... (Merdiven- Ahmet Ha?im)

8- ?iirde sesi güzelle?tirecek ve mysralar arasynda bir musiki olu?masyny sa?layacak, kafiye, vezin, ve ses oyunlaryndan gerekti?ince yararlanmak. Burada, ?airlerimizin bilinçsizce yapty?yna inandy?ym, ?iirlerindeki sesi bozan bir hatadan bahsetmenin gereklili?ine inanyyorum. Kalyn seslilerle kafiyeye ba?lyyorlar, ince sesliyle devam ediyorlar ve böylece ?iirin, kafiye de?eri de dü?mü? oluyor.

Yçimde damla damla bir korku birikiyor; ( “i” ve “a” sesleri çokça kullanylmy?)
Sanyyorum, her sokak ba?yny kesmi? devler...
Üstüme camlaryny, hep simsiyah, dikiyor;
Gözüne mil çekilmi? bir âmâ gibi evler. (Kaldyrymlar- N. Fazyl Kysakürek)

Çok az kaldy vuslâta gönül sakyn vazgeçme (Vazgeçme-seçme-kaçma, ses bozulmu?)
Kaderimdir diyerek acyyy derdi seçme
Yoksa olanlar olur nasyl mutlu olursun
Yüzle? korkularynla çekinme ondan kaçma ( ?evki Dinçal)

9- ?iirde, söylemin, vezne en uygun ?eklini tercih etmek, ancak dili ve kelimeleri tam olarak tanymakla mümkündür. Serbest yazylmasy gereken bir ?iiri, heceyle yazmak, ?iirin ?iiriyetini dü?ürdü?ü gibi, anlatymda da aryzalara yol açabilir. Mehmet Turan Yarar’yn “Sitem” ?iirini, dikkatle incelersek, söylemine en uygun vezinle yazyldy?yny görürüz.

SYTEM

Unutuldum diye küsmem sana ben
Öldü?üm gün geleceksin, bilirim
El uzatmam tasalardan yana ben
Çile çeksem güleceksin, bilirim.

Bana ister acy, ister acyma
Karly bir da? yeli saldyn saçyma
Tutup öldür, yine gitmez gücüme
Sen de er geç solacaksyn, bilirim

Ne kyzyl kor güle meylim, ne meye
Ne gerek var gam içip gam yemeye
Niyetim yok “beter olsun” demeye
Etti?in çok, bulacaksyn, bilirim.

Mehmet Nuri Parmaksyz ( Ankara-Gölba?y Anadolu Lisesi Edebiyat Ö?retmeni)
orhun7@hotmail.com

_________________
Sev ki sevilesin!
Kullanıcı kimliğini gösterKederli tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
DİLİN ŞİİRDEKİ ÖNEMİ HAKKINDA
Bu yazışma ortamında yeni konular açamazsınız
Bu yazışma ortamında bildirilere cevap veremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri değiştiremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri silemezsiniz
Bu yazışma ortamında anketlerde oy kullanamazsınız
Tüm saatler GMT +2 Saat  
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)  

  
  
 Cevap Gönder  
Yeni Sayfa 2