Ana Sayfa
DİLİMİZİ KORUYALIM, ONA SAHİP ÇIKALIM
TÜRK DİLİ SEVDALILARININ BULUŞMA YERİ
Cevap Gönder
KISALTMA NEDİR, BUNDAN AMAÇ, NASIL YAPILMALIDIR VE MANTIĞI?
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 17 Eyl 2005
Bildiriler: 605
Şehir: Istanbul
Alıntıyla Cevap Gönder
Sayın Dilsevdalıları,

Bir amaca yönelik olarak merak ediyor ve soruyorum;

Kısaltma nedir?

Kısaltmadaki amaç nedir?

Nasıl yapılmalıdır ve kısaltma mantığı nasıldır?

Lütfen bu konudaki görüşlerinizi belirtiniz... Şimdiden teşekkürlerimi iletirim.

Saygılarımla.


En son Ertuğrul ÖLCE tarafından Pzr Ekm20, 2013 17:22 tarihinde değiştirildi, toplamda 1 kere değiştirildi.
Kullanıcı kimliğini gösterErtuğrul ÖLCE tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 08 Eyl 2005
Bildiriler: 2333
Şehir: Almanya
Alıntıyla Cevap Gönder
Sevgili dostum ertol.

Çok önemli ve ciddi bakmamız gereken bir konuya değindiniz, sağolun. Şimdiye değin -kaçmaktan kovalamaya fırsat kalmadığı için olsa gerek- bu konuyu ele alamadık. Halbuki yazılımda önemli olan kısaltmaların da tekkalem düzenlenmesi gerekir.

Şahsen ben, (çevirmenlik mesleğim gereği) uzun zamandır 'vs.' kısaltmasını kullanmamaya çaba gösteriyorum. Her ne kadar da '...ve sâir/e' deyiminin başharf kısaltması olarak uygun görünse de, yeni kuşakların garibine gittiğinin fakına vardım. Bu yüzden de, diğer eşdeğer kullanımlara eğilim veriyorum.

Hatta bunları ben üyesi olduğum Batı Avrupa Çevirmenler Birliğine,
Alman Çevirmenler Birliği kanalından Brüksel AB Yazmanlar ve Çevirmenler Odasına Türkçe çalışanlar için birkaç yıl öncede önermiştim. Ne derece anımsandı veya uygulama buldu, onu bilemiyorum.

Aslında mantıklı bakcak olursak gayet anlamlı ve kolay olan bu kılsaltmalar, yazışmalarda rahatlık sağlayacaktır. Toplum genelinde kullanıma sunmak için elbette bunların resmilik kazanması ve durağanölçüm/sabitölçüm (standart) biçimde saptanması gerekir.

(Yazma ve yazılım kuralları konusunda Almanların titizliği zorunlu olarak bana da bulaştı.)

Kullandığım ve önerdiğim kısaltmalardan bazı örnekler:

asgari > ag.
an az/ından > ea.
azami> az.
en fazla>ef.
en çok >
ve sair > vs.
ve diğer > vd.
ve saire(çoğul)> vsr.
ve diğerleri> vdl.
ve saire) > vsr.
Yaklaşık(takrîben) > ykl.
Aşağı yukarı > aşy.
Ortalama > ort.
ve benzeri > vb.
ve bunun gibi > vbg.
ve bilhassa > vbh.
ve bilakis > vbl.
velhasıl > vhs.
ve buna benzer > vbb.
yeni yüzyıl > yYY
geçmiş yüzyıl > gYY
geçen yıl > gy.
gelecek yıl >gly.
geçen sene > gçs.
gelecek sene > gls.


Bir kısmını yazım kuramı olarak aktardığım bu kısaltlamalar her insan ve her tür yazışma için eşverişli veya anlaşılır olmayabilir. Ben aşağı yukarı hergün 5-8 sayfa yazma durumunda olduğumdan zaman kazanma yönünden oldukça rahat. Şimdiye değin kimse de şikayetçi olmadı.

Sizin ve arkadaşların görüşlerine ve de yorumlarına sunuyorum.

Yukarıdakilerin değişmesi ve daha başka kısaltmaların da olanakiçi olabileceğini de düşünmek gerekir.

Saygılar

_________________
Sev ki sevilesin!
Kullanıcı kimliğini gösterKederli tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 17 Eyl 2005
Bildiriler: 605
Şehir: Istanbul
Alıntıyla Cevap Gönder
Sayın DilSevdalıları,

Uzun bir süre önce Siz sayın gönüldaşlarımdan açıklama rica etmiştim "KISALTMA NEDİR, BUNDAN AMAÇ, NASIL YAPILMALIDIR VE MANTIĞI?" sorusu ile gündeme getirerek. Sayın 'kederli' hariç ilgi görmediği gibi bununla ilgili kaynakta bulamadım.

Edindiğim intiba, kısaltma görüldüğünde ifade edilmek istenen sözcüğü çağrıştırması gerektiği yönündedir. Örnekleyecek olursam 'Ar. görünce Arapça, Fr., İng. görünce Fransızca ve İngilizce olduğunu anladığım gibi. Tek harfle yapılan kısaltmayı bu konu ile ilgilenenlerden başka insanların anlamaları mümkün değildir. O halde kısaltmalar ekabir sınıfına göre değil halk temel alınarak yapılmalı. Sonradan dilini konuşamayan nesillere bakıp nerelerde hata yaptık dememek için.

Aşağıda bence çelişkili, mantık hataları ile dolu, konudan bihaber kişilerce yapılmış, yada adam sendecilik ve vurdumduymazlıkla hazırlanmış kısaltmalar listesi veriyorum. Bu kısaltmaları yayınlayan kurumun adını belirtmeyeceğim. Zira benim doğrularım aslında yanlışta olabilir düşencesiyle. Eğer soruma tatmin edici cevaplar alabilseydim belkide bu hususlara hiç temas etmeyebilirdim.

Bahse konu olan kısaltmaların yan ve altlarına yanlışlık olarak telakki ettiğim hususları tenkiden açıklıyorum. Bu konudaki yorumlarınızı aydınlanmak açısından bekliyorum.

Saygılarımla.



K Kuzey
K Komutan, komutanlığı
(Bu kısaltmayı gören ‘K’ harfiyle başlayan her bir sözcükle bağıntı aramazmı? Yada buna hangi anlamı yükleyecek ‘kuzey’imi, ‘komutan’ımı, ‘komutanlık’ımı?)

TCK Türkiye Cumhuriyeti Karayolları
TCK Türk Ceza Kanunu
(Buradada aynı ‘K’ daki tereddüt hasıl olacaktır. Bu benzeşmenin karıştırılmaması mümkün mü?)

THK Türk Hava Kurumu
THK Türk Hukuk Kurumu
(“-Bu gün THK gittim ve gerekli evrakları vererek işlerimi halletim) Nerede işimi halletim ben şimdi?)

GB Bilgisayarda bellek birimi (Gigabyte)
GB Güneybatı
GB Gümrük Birliği
(Şimdide üçüz oldu. Hadi hayırlısı.)

Hz. Hazret
Hz. Hizmet, hizmette
(Ne diyebilirim ki? “-Afedersiniz hizmetli! hazretleri, şu anda (hizmet mi ediyorsunuz?) hizmette misiniz?

Mah. Mahalle, mahallesi
Mah. Mahkeme, mahkemesi

B Batı, bay
(Bay için By. Kısaltması olamaz mıydı. Bayan Bn. olarak, Sayın ise Sn. olarak kısaltıldığına göre) (bu kısaltmayı görünce Bay mı anlayacağım yoksa Batı mı?)

Ş Şirket (Limitet Ltd. yazıldığına göre şirkette Şti. yazılması uygun olmaz mıydı?)

bs. Baskı, basım (Bu iki sözcük aynı manaya mı geliyor?.)

AÜ Anadolu Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi (AÜ kısaltmasının her üç üniversite içinde kullanılıyor olabilmesini nasıl izah edebiliriz?. Bu kısaltmayı görünce hangi üniversite olduğunu nasıl anlayacağım. Anlamak için açılımını mı görmem gerekiyor. Öyle ise bu kısaltmaya ne gerek kalır ki.)

ÇÜ Çankaya Üniversitesi, Çukurova Üniversitesi
(AÜ deki eleştiri burada da geçerli)

SEK Süt Endüstrisi Kurumu Aş (Bir Şirketin, kısaltmalarda ne aradığını anlamak mümkün değildir. O halde Diğer büyük firmaların da kısaltmalarını koymak gibi bir saçmalık doğar. “lassa, kordsa!!!”)

(Bir çok dilin kısaltmaları verilmişken, Türk Devletlerinin dil kısaltmaları niçin verilmemiştir. Örneğin Tatarca, Kazakça, Özbekçe, Uygurca, vb.)

Aşağıdaki kısaltmalardan bazılarının Türkçeleri, bazılarının İngilizceleri, bazılarının ise Türkçe ve İngilizceleri verilmiş. Niçin belirli bir sistem uygulanmamıştır.)

ABD Amerika Birleşik Devletleri
USA Amerika Birleşik Devletleri (ing. olarak da yazılmalıydı 'CE' de olduğu gibi)

AK Avrupa Konseyi
CE Avrupa Konseyi (Council of Europe)

AKPM Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi
CAEC Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (Consultative Assembly of European Council)

BM Birleşmiş Milletler (aşağıda niçin 'teşkilatı' iliştirilmişte burada yok?)
UNO Birleşmiş Milletler Teşkilatı (United Nations Organization)

CAO Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (Civil Aviation Organization)
ICAO Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (International Civil Aviation Organization)
(hangisi doğru ‘CAO’ mu, ‘ICAO’ mu?)

EEG Beyin akım grafiği (Elektroensefalogram)
EKG Kalp akım grafiği (Elektrokardiyogram)
EMG Kas akım grafiği (Electromyographie)
(neden tıpla ilgili sadece üç kısaltma bulunmaktadır?)

ICRC Uluslararası Kızılhaç Komitesi (International Committee of the Red Cross)
RC Kızılhaç (Red Cross)
(Kurumumuz kızlhaçtan iki örnek verirken kendi ‘Kızılay’ımızın kısaltmasını yapmaya gerek duymamış)

??? KIZILAY (kızılayımızın kızılhaç kadar haysiyeti yokmuş meğer)

AB Avrupa Birliği (İng. ?)
AET Avrupa Ekonomik Topluluğu (İng. ?)
AGIK Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Konferansı (İng.?)
AGIT Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Teşkilatı (İng. ?)
AI Uluslararası Af Teşkilatı (Amnesty International) (Türkçesi ?)
AID Uluslararası Kalkınma Ajansı (Agency for International Development) (Türkçesi ?)
AİHM Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İng. ?)
AİHS Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (İng. ?)
AT Avrupa Topluluğu (İng. ?)
BUE Avrupa Birliği Bankası (Bank of Union European) (Türkçesi ?)
CDH Avrupa İnsan Hakları Adalet Divanı (Cour Europeenne des Droits de l’Homme) (Türkçesi ?)
CENTO Merkezî Antlaşma Örgütü (Central Treaty Organization) (Türkçesi ?)
CIOS Uluslararası Bilimsel Organizasyon Konseyi (Conseil International pour l Organisation Scientifique) (Türkçesi ?)
CIP Ticaretle uğraşan önemli kişiler (Commercially Important Person) (Türkçesi ?)
CNRS Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi (Centre National de la Recherche Scientifique) (hangi ulusun ‘ulusal?’)
EAC Avrupa İş Birliği Örgütü (European Association for Cooperation) (Türkçesi ?)
EBU Avrupa Yayın Birliği (European Broadcasting Union) (Türkçesi ?)
EFTA Avrupa Serbest Ticaret Bölgesi/Birliği (European Free Trade Area/Association) (Türkçesi ?)
EMK Elektromotor kuvvet (???)
EPA Avrupa Parlamenterler Örgütü (European Parliamentary Association) (Türkçesi ?)
ESA Avrupa Uzay Ajansı (European Space Agency) (Türkçesi ?)
IAEA Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (International Atomic Energy Agency) (Türkçesi ?)
IATA Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (International Air Transport Association) (Türkçesi ?)
ICJ Uluslararası Adalet Divanı (International Court of Justice) (Türkçesi ?)
IDA Uluslararası Kalkınma Bankası (Türkçesi ?)
IDB İslam Kalkınma Bankası (Islamic Development Bank) (Türkçesi ?)
ILO Uluslararası Çalışma Teşkilatı (International Labor Organization) (Türkçesi ?)
IMF Uluslararası Para Fonu (International Monetary Fund) (Türkçesi ?, bir çok teşkilat Türkçeleştirilirken)
INTERPOL Uluslararası Cinayet Polisi Komisyonu (International Criminal Police Commission)
IOC Uluslararası Olimpiyat Komitesi (International Olympic Committee) (Türkçesi ?)
IPI Uluslararası Basın Enstitüsü (International Press Institute) (Türkçesi ?)
IRO Uluslararası Mülteci Teşkilatı (International Refugee Organization) (Türkçesi ?)
RCD Kalkınma İçin Bölgesel İş Birliği (Regional Cooperation for Development) (Türkçesi ?)
SALT Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri (Strategic Arms Limitation Talks) (Türkçesi ?)
UNAC Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Teşkilatı (United Nations Aid to Children) (Türkçesi ?)
UPI Uluslararası Basın Birliği (United Press International) (Türkçesi ?)
WHO/DSÖ Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization) (her ikisi de verilmiş)
WTO/DTÖ Dünya Ticaret Örgütü (World Trade Organization) (her ikisi de verilmiş)


YAZIDA KULLANILAN DİĞER İŞARETLER

' Dakika işareti (saniye işareti “ de yazılmalı idi.)
€ Avro (Türkçe ‘Avrupa’ olarak yazıldığına göre para birimide ‘Avro’ değil ‘Avru’ olması gerekmez miydi?)


En son Ertuğrul ÖLCE tarafından Pzr Ekm20, 2013 18:10 tarihinde değiştirildi, toplamda 2 kere değiştirildi.
Kullanıcı kimliğini gösterErtuğrul ÖLCE tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 17 Eyl 2005
Bildiriler: 605
Şehir: Istanbul
Alıntıyla Cevap Gönder
Değerli dostum kederli,

Uzun süre sizin özgün çalışmanız olan kısaltmalar hakkında fikir beyan etmedim. Diğer DilSevdalılarınında fikirlerini alıp, kendi düşüncelerimle birlikte bir tahlil yapabilmek düşüncesiyle. Ne yazık ki katılım olmayınca böyle bir fırsatımda olmadı.

Çalışmanızdaki kısaltmalar anlamlarına kolaylıkla çağrışım yapıyorlar. Belki biraz daha özveriyle daha da mükemmel olabilirler. Ele alınan sözcükle anlam bağı olmayan kısaltmanın amacına uygun işlev görmeyeceği açıktır.

Bu konunun ilgili çevrelerce pek dikkate alınmadığı kanaatindeyim. Zira organizasyon, teşkilat ve bunun gibi unsurların kısaltmaları dilcilik açısından kısaltma denemez. Bunlar ancak marka anlamı taşırcasına görüldüğünde tanınması amaçlıdır, yada ansiklopedik sözlükte yer alması gereken birer maddedir. Bu tür kısaltmalar listemizden çıkarıldığında geriye pek birşey kalmadığı görülecektir. Örnek olarak sayın kederlinin uzmanlık alanı olan Alman dilindeki kısaltmalarla mukayese edecek olursak, dilimizdeki kısaltmaların adeta yok denecek kadar az olduğu görülmektedir.

Dildeki kısaltma ise yazımı kolaylaştırmalı, okunduğunda hangi sözcüğün ifadesi olduğu anlaşılmalı, adeta metnin içinde 'ekyazı' işlevi görmelidir.

Bu konunun ciddiyeti kavranmalıdır. Yazışmalığımızda derinlemesine tartışma ortamı yaratacak önerilerle bu konu irdelenmeli ve Türk diline yakışır, kuralları olan, en az batı dilleri kaynakları zenginliğinde bir kısaltmalar zinciri oluşturulmalıdır.

Bu hususta çalışmaları, görüşleri olan gönüldaşlarımızın engin fikirlerini yazışmalığımızda dilimiz adına bekliyoruz.

Saygılarımla.


En son Ertuğrul ÖLCE tarafından Pzr Ekm20, 2013 18:13 tarihinde değiştirildi, toplamda 1 kere değiştirildi.
Kullanıcı kimliğini gösterErtuğrul ÖLCE tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 03 Oca 2005
Bildiriler: 28
Şehir: Ankara
Alıntıyla Cevap Gönder
Kısaltmalardaki bu karmaşıklık beni de oldukça rahatsız eden bir konu. TCK Türkiye Cumhuriyeti Karayolları kısaltmasını hiçbir zaman kabul edilebilir bulmadım nedense.
DDY (Devlet Demir Yolları) gibi DKY veya TCDD gibi TCDK olabilirdi diye düşünüyorum.

Üniversite isimlerindeki kısaltmalar ise son derece karmaşık. Burada adı geçenlere ben de bir kaç tane eklemek istiyorum:

BÜ Bilkent Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, Başkent Üniversitesi, Bahçeşehir Üniversitesi, Beykent Üniversitesi, Balıkesir Üniversitesi

SÜ Sabancı Üniversitesi, Sakarya Üniversitesi

GÜ Gazi Üniversitesi, Gaziantep Üniversitesi

Bu kısaltmaların yararlı olmaktan çok karmaşa yarattığı düşüncesindeyim. Belki de sadece Üniversite sözcüğünü kısaltmak daha iyi olabilir: Bilkent Ü.
Kullanıcı kimliğini gösterH.Çalik tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönder
Türk Dili Sevdalısı

Kayıt: 17 Eyl 2005
Bildiriler: 605
Şehir: Istanbul
Alıntıyla Cevap Gönder
Değerli DilSevdalıları,

Bir müddet önce "KISALTMA NEDİR, BUNDAN AMAÇ, NASIL YAPILMALIDIR VE MANTIĞI?" sorusunu gündeme getirmeye çalışmıştım. Bu konunun önemi aşağıdaki adreste Sayın Tahsin Melan Hocamız tarafından bir kez daha gündeme taşınmıştır. Bir Yüksek Eğitim Kurumunun böylesine bir yanılgıya düşebilmesi, konunun ehemmiyetini gözler önüne sermiştir. Kurumları hedef almak gibi bir hedefimiz yoktur ancak bir Eğitim Kurumunun, bir irfan yuvasının yetkili kılınmış çalışanının da anadilinin kurallarından yoksun olmasına ve böylesine bir hata işlemesine de duyarsız kalınması da söz konusu olamazdı. Kısaltma konusunun yazışmalığımızda işlenerek olgun hale getirilmesi ve ilgililerin bilgilerine sunulması yararlı olacaktır. Bunun ihmal edilemeyecek kadar önemli olduğuna sanırım hepimiz hemfikiriz.

Saygılarımla.

http://www.dilimiz.com/forum/viewtopic.php?t=1519
Kullanıcı kimliğini gösterErtuğrul ÖLCE tarafından gönderilen tüm bildirileri bulÖzel bildiri gönderKullanıcının web sitesini ziyaret et
KISALTMA NEDİR, BUNDAN AMAÇ, NASIL YAPILMALIDIR VE MANTIĞI?
Bu yazışma ortamında yeni konular açamazsınız
Bu yazışma ortamında bildirilere cevap veremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri değiştiremezsiniz
Bu yazışma ortamında bildirileri silemezsiniz
Bu yazışma ortamında anketlerde oy kullanamazsınız
Tüm saatler GMT +2 Saat  
1. sayfa (Toplam 1 sayfa)  

  
  
 Cevap Gönder  
Yeni Sayfa 2